'Ratificeer het Oekraïneverdrag alsnog'

Ruim 2,5 miljoen kiezers zeiden nee tegen het associatieakkoord met Oekraïne. Toch vindt de Adviesraad Internationale Vraagstukken dat Nederland het verdrag moet tekenen. Waarom?

Beeld Julius Schrank

Acht maanden wordt er al over gesteggeld in politiek Den Haag: moeten we wel of niet een Nederlandse handtekening zetten onder het EU-associatieakkoord met Oekraïne? In april stemden 2,5 miljoen Nederlanders tegen het verdrag. Tot nu weigert het kabinet de wens van het volk uit te voeren. Vandaag adviseert een van de belangrijkste adviesraden van het kabinet, de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV), om dit vol te houden. 'Het is onverstandig om het Oekraïneverdrag van tafel te vegen en ik kan u precies uitleggen waarom', zegt AIV-voorzitter Jaap de Hoop Scheffer.

U adviseert het associatieakkoord met Oekraïne alsnog te ratificeren. Waarom?

'Als Nederland het verdrag verwerpt, wordt dit door de Russische president Poetin gezien als zwakte van Europa en dat kan hem aanmoedigen zijn activiteiten gericht op de destabilisatie van Oekraïne te intensiveren. Het is belangrijk voor Oekraïne dat wij hen steunen en dat het land stabiel blijft. Ik begrijp dat uw moeder in Brabant, of andere mensen, kunnen denken: waarom is dat belangrijk? Ik doe een beroep op hun solidariteit. Vrijheid is niet vanzelfsprekend en zeker niet voor mensen die daar in die regio wonen. Als je aan willekeurige mensen in de Baltische staten vraagt hoe het is om daar te wonen, dan hoor je grote onrust. Rusland speelt vlak bij hun huis met duizenden militairen na hoe het is om buurlanden in te nemen. Dat is heel bedreigend.

'Het is ook voor onszelf belangrijk om het verdrag te steunen. We moeten zelf voor stabiliteit in onze Europese regio zorgen. Het Oekraïneverdrag voorziet in het creëren van een stabielere rechtsstaat aan onze oostgrens. De verkiezing van Trump als nieuwe president van de VS maakt het nog urgenter dat Europa zelf voor stabiliteit gaat zorgen in de buurlanden, dat gaan de VS niet meer altijd voor ons doen. We moeten voorkomen dat Rusland zijn invloedssfeer in Europa nog verder uitbreidt en dus moeten we Oekraïne steunen.

'Tot slot, als we dit verdrag verwerpen, dan zijn wij binnen de EU geen betrouwbare verdragspartner meer. In dit geval kan het Oekraïneverdrag geen doorgang vinden als wij niet tekenen. Bij elk verdrag moeten andere lidstaten dan maar weer afwachten of Nederland niet gaat dwarsliggen. Eensgezindheid is een voorwaarde voor een succesvol EU-beleid en internationale stabiliteit.'

Al die argumenten zijn eerder genoemd. Maar de kiezer is het er niet mee eens.

'Kijk naar wat er deze week in Italië is gebeurd. Mensen stemden daar ook niet om de staatshervormingen tegen te houden, waarover het referendum ging, maar ze stemden om hun onvrede over het kabinetsbeleid of het EU-beleid te uiten of over iets anders dat hun dwarszit. In ons geval betekent de nee-stem niet per se dat mensen tegen een stabieler Oekraïne zijn naast hun deur. Want dat is wat dit verdrag regelt. Het kabinet had dat duidelijker mogen en moeten uitdragen.

'Ik wil daarnaast benadrukken dat het om een raadgevend referendum gaat. Het kabinet en de Kamer zijn dus niet verplicht de raad op te volgen. De Kamerleden en het kabinet moeten na zo'n referendum zelf een 'hernieuwde beoordeling' geven, zoals dat heet. Zo is dat geregeld in de referendumwet. Ze moeten dus een eigen beslissing nemen op basis van politieke argumenten. Het zijn de kiezers zelf die de Kamerleden als vertegenwoordigers hebben aangewezen om namens hen dit soort beslissingen te nemen. Daar hebben ze ook in meerderheid voor gestemd.'

Ruim 2,5 miljoen hebben geadviseerd nee te stemmen. Is hun stem dan niet van belang?

'Natuurlijk telt hun stem. Premier Rutte gaat volgende week in Brussel proberen hun zorgen zo veel mogelijk te honoreren. Hij gaat proberen zwart op wit vast te leggen dat het Oekraïneverdrag geen opmaat is voor een EU-lidmaatschap, militaire samenwerking of een extra zak met geld. En dat er wat wordt gedaan aan de corruptie in Oekraïne, zodat er aan de oostgrens van Europa een fatsoenlijke rechtsstaat ontstaat.'

Hoe hoog acht u de kans dat Rutte dit advies opvolgt? En denkt u dat het verdrag binnenkort echt in werking treedt?

'Rutte heeft al aangegeven dat hij het geopolitieke argument ziet om het verdrag goed te keuren. Ik denk dus dat hij zich goed kan vinden in dit advies. Ik hoop dat ook een Kamermeerderheid dit advies ter harte neemt.

'Het komt wel voor dat het kabinet en de Kamer kritiek hebben op het advies, maar dat ze het helemaal niet overnemen komt zelden voor. Wat zwaar weegt, is dat de AIV een wettelijk adviesorgaan is waarop het kabinet verplicht moet reageren. Ze kunnen het dus niet zomaar terzijde leggen.

'Uiteraard realiseren de leden van de AIV zich dat er een politiek lastige situatie is ontstaan. Diverse partijen keren zich tegen het verdrag. Ze zullen elk hun eigen afweging moeten maken. Ik kan en wil daar niet op vooruitlopen. Overigens is het wel zo dat als de Tweede Kamer het verdrag afwijst, het nog wel goedgekeurd kan worden door de Eerste Kamer.'

`als we dit verdrag verwerpen, dan zijn wij binnen de EU geen betrouwbare verdragspartner meer` Beeld Julius Schrank

Is het verstandig dit soort referenda over grote onderwerpen als Oekraïne te organiseren? Of vindt u dat dit niet voorgelegd moet worden aan het volk?

'Voor de toekomst hoop ik, en dat adviseert de AIV ook, dat multilaterale verdragen zoals het Oekraïneverdrag niet meer worden voorgelegd in een referendum. Dit soort beslissingen is gecompliceerd; het is buitengewoon ingewikkeld om alle belangen af te wegen.

'De organisatoren van de nee-campagne tegen het Oekraïneverdrag hebben zelf toegegeven dat hun doel was om zand in de molen van de EU te strooien, het ging hun niet om Oekraïne. Dat belang speelde niet mee. Sommige van die organisatoren willen nu in de Tweede Kamer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.