Rassenkwestie heeft de VS al een jaar in houdgreep

Opnieuw een rassenkwestie in de VS naar aanleiding van bruut optreden door de politie. Aanleiding is ditmaal de dood van een zwarte vrouw, die in de cel stierf na een aanhouding wegens een verkeersfout.

Voorgangers en gelovigen van de kerk in Lisle, Illinois, waartoe Bland hoorde, tijdens een gebedswandeling ter nagedachtenis aan haar. Beeld AP

Er is een nieuw geval van omstreden politiegeweld tegen een ongewapende zwarte Amerikaan. Een nieuwe dode. Een nieuwe naam. Sandra Bland, 28 jaar oud. Ze stierf op 13 juli in de gevangenis nadat ze drie dagen eerder wegens een verkeersovertreding was aangehouden in Prairie View, een stadje in Texas.

De rassenkwestie heeft Amerika al een jaar lang in de houdgreep. Het lukt de Amerikanen niet zich eruit los te wringen sinds vorig jaar augustus de dood van een zwarte tiener leidde tot rellen in Ferguson.

Het debat is pijnlijk en emotioneel. Het is de erfenis van het land om 'onze lichamen' te vernietigen, zegt een jonge zwarte intellectueel die geen geduld meer heeft met blanken. De discussie gaat gepaard met heftige gemoedsbewegingen. Vorige maand sloegen zwart en blank nog de handen ineen na een schietpartij in een zwarte kerk in Charleston. Maar nu is er weer Sandra Bland.

De vrouw werd op 10 juli aangehouden door een politieman, omdat zij had nagelaten haar richtingaanwijzer te gebruiken toen ze met haar auto van rijbaan verwisselde. Uit een video, gemaakt door een camera op het dashboard van de politiewagen, blijkt dat het snel uit de hand liep tussen Bland en de state trooper.

Zij had er de smoor in. Ze was opzij gegaan om hem te laten passeren. En nu hield hij haar aan. 'Je lijkt zeer geïrriteerd', zei hij. 'Dat ben ik, behoorlijk', antwoordde ze. Hij vroeg haar of ze haar sigaret uit wilde doen. Dat wilde ze niet. 'Ik zit in mijn eigen wagen.' Toen hij haar gelastte uit te stappen, weigerde ze. De agent richtte een stroomstootwapen op haar. 'Ik geef je een schok', zei hij. Er ontstond een worsteling. Die staat niet op beeld. Wel is Bland te horen als ze schreeuwt: 'Je smeet me neer, je sloeg mijn hoofd tegen de grond.'

Lees ook

Open brief van David Brooks aan Ta-Nehisi Coates

In zijn rapport schreef de politieman later dat Bland zich verzet had. Ze haalde volgens hem met haar ellebogen naar hem uit en schopte tegen zijn rechterscheenbeen toen hij haar uit de auto haalde en de handboeien omdeed. Ze werd gearresteerd en opgesloten. Drie dagen later, even na negen uur 's ochtends, vond een agente haar, hangend aan een vuilniszak die was vastgemaakt aan een beugel in haar cel. Er werd nog geprobeerd haar te reanimeren, maar even later werd ze dood verklaard.

Zelfmoord, concludeerde een lijkschouwer. Maar familieleden bestrijden dat. Ze zei in maart op Facebook dat ze 'lichtelijk depressief' was en last had van posttraumatische stressstoornis, maar volgens haar familie had ze geen grote problemen.

Integendeel, Sandra Bland had net een nieuwe baan aan de universiteit waar ze afstudeerde, Prairie View A&M University. Daar had ze veel zin in.

Moeder Geneva Reed-Veal. Beeld AP

Het hoofd van het Texaanse Departement van Veiligheid heeft gezegd dat de agent de aanhoudingsrichtlijnen heeft overtreden. Plaatselijke politici vinden dat Bland nooit gearresteerd had mogen worden. Er heerst verbijstering over het gat dat gaapt tussen de triviale aanleiding en de tragische afloop.

De FBI stelt een onderzoek in. Dan zal er zekerheid moeten komen over de doodsoorzaak. Los daarvan moeten de autoriteiten zichzelf de vraag stellen hoe zoiets banaals zo fataal kon uitpakken. Er zijn verontrustende overeenkomsten met soortgelijke incidenten. Ten eerste is er de snelheid waarmee de politie overgaat tot een vorm van geweld. Ten tweede is er het feit dat dit geweld vaak zwarten treft. Iedereen die op de weg zit in Amerika weet dat veel automobilisten hun richtingaanwijzer niet gebruiken bij het wisselen van rijbaan. Dat gebeurt veelal ongestraft, maar Sandra Bland moest naar de kant en was pissig daarover. Misschien ook omdat ze weet dat zwarten onevenredig vaak op de weg door de politie worden aangehouden, zoals onderzoek in Ferguson uitwees.

Ta-Nehisi Coates is snel uitgegroeid tot de meest toonaangevende zwarte intellectueel in de Verenigde Staten.

Syndicaat

Het heeft Ta-Nehisi Coates doen radicaliseren, zegt hij zelf. Hij is snel de meest toonaangevende zwarte intellectueel geworden. De meest stekelige ook. 'Blank Amerika is een syndicaat gericht op de bescherming van de exclusieve macht om onze lichamen te domineren en te beheersen.' Wat dat betreft is er niets veranderd sinds de slavernij. 'In Amerika is het traditie om het zwarte lichaam te vernietigen. Het is de erfenis', schrijft hij aan zijn 14-jarige zoon in zijn veelbesproken recente boek Between the World and Me.

Voor Coates is het racisme in Amerika structureel. Hij is in zekere zin de anti-Obama. De eerste zwarte president is optimistisch. Hij gelooft dat klasse het probleem is, niet ras. Hij meent dat de zwarten zich kunnen opwerken en dat de Amerikaanse droom ook voor hen bestaat, zie hemzelf. Coates is pessimistisch. Hij denkt dat het heel moeilijk is voor zwarten te ontsnappen aan de tragiek van het ras. Hij ziet de blijvende structuren van blanke superioriteit en betwijfelt dat de toekomst beter zal zijn dan het verleden.

Sandra Bland Beeld AFP

Coates schuurt enorm, maar raakt ook een snaar. De conservatieve columnist David Brooks neemt wat hij schrijft heel serieus. Coates haakt aan bij de feministische literatuur als hij erop hamert dat zwarte Amerikanen geen baas zijn over hun eigen lijf.

'Verkoop sigaretten zonder vergunning en je lichaam kan worden vernietigd. Loop in een donker trappenhuis en je lichaam kan worden vernietigd', schrijft hij in zijn boek naar aanleiding van de dood van twee zwarten die omkwamen door politiegeweld in New York.

Bij Sandra Bland wordt onderzocht hoe ze precies stierf, maar gezien de onnodige kettingreactie die eindigde in haar dood, zal hij waarschijnlijk ook nu geneigd zijn te schrijven: je begaat de kleinste der verkeersovertredingen en je lichaam wordt vernietigd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden