Rare jongens, die terroristen

Er zijn veel overeenkomsten in het psychologisch profiel van iemand die 'zomaar' mensen van het leven berooft en iemand die dat doet onder aanroeping van Allah of IS. Dat zegt de Groningse massapsycholoog Hans van de Sande. Psycholoog Bram Bakker is het er niet mee eens.

Beeld iStock

Of iemand een terrorist is of niet, hangt volgens Van de Sande dus in belangrijke mate af van hoe hij zichzelf definieert. Dat zou voor ons echter geen reden moeten zijn om terroristen en verwarde moordenaars op één hoop te gooien. 'In deze gewelddadige tijden is het een klein blijk van beschaving om ze van elkaar te onderscheiden. Zelfs als de uitkomst van hun daden dezelfde is. We moeten blijven proberen de zaken uit elkaar te houden. We moeten de gek en de terrorist niet als uitwisselbare begrippen gaan beschouwen. Laten we de nuance koesteren omdat de nuance voor terroristen niet bestaat.'

Kanonnenvlees

Voor psycholoog Bram Bakker is het verschil tussen een 'psychisch kwetsbare' massamoordenaar en een terrorist niet zo relevant. 'Verwarde mensen kunnen op solitaire basis rare dingen doen, maar zijn ook kanonnenvlees voor IS. Hier worden psychoten gerekruteerd door psychopaten. Hoe moeilijk het is om een om een gek van een terrorist te onderscheiden, blijkt uit de vergeefse poging de wandaden van Anders Breivik te duiden. Voor de een was hij een eendimensionale idioot, voor de ander iemand die niet gek kon zijn omdat hij zijn daden goed had voorbereid en volgens plan heeft uitgevoerd.'

Zowel het terrorisme als 'niet religieus geïnspireerd' geweld getuigt volgens Bakker van het grote aantal 'zorgwekkende zorgmijders': mensen - veelal bekend bij de politie - die zorg nodig hebben maar die volgens de bestaande regelgeving niet gedwongen behandeld kunnen worden. 'Dan heb je het over mensen als Karst T., Tristan van der V., maar ook over jongeren die ontvankelijk zijn voor de valse verlokkingen van IS.' Het zou, zegt Bakker, veel makkelijker moeten zijn om deze mensen preventief een paar dagen 'onder observatie' te plaatsen. 'We hebben overal bewakingscamera's opgehangen en we hebben alle veiligheidswetten opgerekt, maar als we deze risicogroep willen observeren, zijn opeens onze basisvrijheden in het geding.

Media

'Wat we momenteel nodig hebben', zegt Bakker, 'is een brede blik op het hele scala van geweldsdelicten. Maar in plaats daarvan willen we ogenblikkelijk antwoord op elke vraag die elk incident oproept. En als Merkel zegt: 'we weten nog te weinig om er iets verstandigs over te kunnen zeggen', voorziet ze niet in de behoefte aan instant soundbites, en maakt het digitale volksgericht korte metten met haar.'

'Terrorisme bestaat bij de gratie van de media', zegt Van de Sande. 'Dat zag je al in Ierland in de negentiende eeuw. Daar ging de opkomst van de kranten gepaard met de toename van politiek geweld.' Een pleidooi voor een mediacode wil hij daar niet aan verbinden, want die brengt altijd onbedoelde en onwenselijke neveneffecten met zich mee. 'Misschien gebeurt met het terrorisme wel wat met het voetbalvandalisme is gebeurd: eerst werd elk voorval breed uitgemeten, maar na een tijdje verflauwde de aandacht en nam ook het aantal incidenten af. Geweldplegers genieten nu eenmaal van de aandacht die ze krijgen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden