Analyse

Rapport van Speciaal Aanklager Robert Mueller: een mengeling van zwartgelakte zinnen en saillante details

De pers maakt donderdag opnamen van pagina’s uit het rapport van speciaal aanklager Mueller. Het ministerie van Justitie heeft een geredigeerde versie vrijgegeven. Beeld Foto Cliff Owen / AP

De Amerikaanse minister van Justitie heeft het Mueller-rapport gepresenteerd. De eerste indruk is dat het campagneteam van Donald Trump de Russische avances net genoeg heeft afgehouden.

Het donderdag gepubliceerde rapport van speciaal onderzoeker Robert Mueller over de Russische bemoeienis met de Amerikaanse verkiezingen in 2016 bevat een schat aan nieuwe details, die de bekende verhalen verder uitbreiden en inkleuren, maar tegelijkertijd de mogelijkheden tot speculatie inperken. Uit het rapport blijkt, voor zover niet zwartgelakt, dat het campagneteam van Donald Trump de Russische avances net ver genoeg van zich af heeft weten te houden.

Op de afgeleide vraag of Trump het onderzoek heeft proberen te dwarsbomen, geeft Mueller geen antwoord. Omdat minister van Justitie William Barr dat drie weken geleden wel deed en Trump vrijpleitte, zal met name dat aspect de komende maanden nog tot veel juridisch geanalyseer en gesteggel leiden.

De inhoudelijke conclusies die Barr drie weken geleden al in zijn samenvatting van het rapport op een rij zette, worden door Mueller duidelijk onderbouwd. Een: de Russische regering heeft op een brede en systematische manier geprobeerd de Amerikaanse verkiezingen van 2016 te beïnvloeden. Dat deed ze via een sociale-mediacampagne ten faveure van Donald Trump, en via het hacken van Democratische e-mailservers, ten nadele van Hillary Clinton. Twee: De Russen begrepen dat ze gebaat zouden zijn bij een presidentschap van Trump, en de Trump-campagne begreep dat hij electoraal baat zou hebben bij de gestolen informatie die door Russische inspanningen zou vrijkomen. Drie: Desondanks hebben de onderzoekers niet kunnen vaststellen dat de Trump-campagne met de Russen heeft samengewerkt of iets heeft gecoördineerd om tot een beter resultaat te komen.

Het is een conclusie die Trump zelf niet zag aankomen, toen Mueller in mei 2017 werd aangesteld. ‘Dit is het einde van mijn presidentschap’, reageerde hij toen, schrijft Mueller in zijn rapport. ‘I’m fucked.

Russische inspanningen

Het rapport bestaat uit twee delen. In het eerste deel zet Mueller de Russische inspanningen om Trump te helpen op een rijtje, van de sociale-mediacampagne en de hacks tot de toenaderingspogingen van het Kremlin richting Trump. In het tweede deel beschrijft Mueller de vele pogingen van Trump om zijn onderzoek te dwarsbomen, van zijn ontkenning dat de Russen zich met de verkiezingen hadden bemoeid tot zijn gebrekkige antwoorden op vragen van Mueller.

Een journalist probeert tussen de zwartgemaakte regels door het rapport van Mueller te lezen. Beeld Foto AFP

Mueller onderzocht vijftien verdachte contacten: acht van vóór de verkiezingen, en zeven tijdens de transitieperiode daarna, tot de inauguratie. Deze hoofdstukken herbergen de meeste nieuwe feiten en bevatten opmerkelijke details. Eens te meer blijkt hoe vaak de betrokkenen hebben gelogen over de inhoud en bedoeling van deze ontmoetingen. Wat de campagne vrijpleit, is dat er nooit serieuze vervolgafspraken zijn gemaakt, of dat de betrokken campagneleden op eigen houtje bezig waren.

Paul Manafort: eigen belang

Zo had campagnevoorzitter Paul Manafort volgens Mueller vooral zijn eigen belangen in het oog, toen hij interne kiezersdata deelde met Konstantin Kilimnik, een voormalige medewerker met wie hij projecten deed in Oekraïne, volgens de FBI tevens Russisch geheim agent die een lijntje had naar Oleg Deripaska, een oligarch met goede banden met het Kremlin. Manafort was in zakelijke problemen geraakt met Deripaska en hoopte hem met dit soort snoepjes gunstig te kunnen stemmen, stelt Mueller. Wat er met de kiezersdata is gebeurd, heeft Mueller echter niet kunnen vaststellen, en hij acht de kans klein dat die door de Russen zijn gebruikt bij hun beïnvloedingscampagne (omdat ze pas laat werden gedeeld). Ook besprak Manafort met Kilimnik een pro-Russisch vredesplan voor Oekraïne, waar hulp van Trump bij nodig was. Mueller zegt dat hij niet heeft kunnen vaststellen dat dat plan besproken is met andere leden van de Trump-campagne. Wel tekent hij daarbij aan dat Manafort onbetrouwbaar is (hij loog ook over zijn ontmoetingen met Kilimnik) en dat sommige van zijn mailtjes in die tijd versleuteld waren en daarmee voor Mueller onleesbaar.

George Nader: oliemannetje

Een ander interessant voorbeeld is Erik Prince, die na de verkiezingsoverwinning van Trump op de Seychellen een ontmoeting had met de Russische beheerder van overheidsbeleggingen, Kirill Dmitrijev. Prince, eigenaar van een huurlingenbedrijf en broer van onderwijsminister Betsy DeVos, heeft altijd gezegd dat dat puur toeval was. Nu onthult Mueller dat Dmitrijev al maanden probeerde in contact te komen met Trump (volgens Mueller heeft de Russische president Vladimir Poetin vijftig oligarchen een impliciete opdracht gegeven contact met Trump te zoeken) en dat dat na de uitverkiezing via het Amerikaans-Russische oliemannetje George Nader eindelijk lukte.

Het feit dat de Trump-campagne vóór de verkiezingen de boot heeft afgehouden, maakt het contact, hoeveel er ook over gelogen is, in de ogen van Mueller onschuldig.

Overigens is er een verdacht contact dat nog steeds niet is vrijgepleit en dat is dat van Roger Stone met WikiLeaks. Omdat tegen hem een afzonderlijke rechtszaak loopt, zijn die passages in het Mueller-rapport zwartgelakt. De WikiLeaks-connectie lijkt een van de behulpzaamste kanalen voor Trump te zijn geweest. Tegen het eind van de zomer plande het Trump-team een persstrategie, een communicatiecampagne en een boodschappentactiek, gebaseerd op de mogelijke vrijgave van de Clinton-documenten door WikiLeaks.

Maar hoe strafbaar is het gebruik van gestolen documenten, als die door anderen worden verspreid?

Een overzicht van het complete geredigeerde rapport dat Mueller donderdag aan het Amerikaanse Congres presenteerde. Beeld AP

Opmerkelijke timing Russische hackers

Het rapport bevat saillante nieuwe details, zoals het feit dat nog geen vijf uur nadat Trump tijdens een campagnetoespraak in juli 2016 de Russen vroeg om de verdwenen e-mails van Hillary Clinton te vinden (‘Rusland, als jullie luisteren…’), de hackers van de Russische militaire inlichtingendienst GROe een eerste aanval uitvoerden op vijftien e-mailadressen die behoorden tot de persoonlijke entourage van de Democratische presidentskandidaat.

Maar ook saillant is dat communicatiewoordvoerder Hope Hicks tijdens de verkiezingsnacht van 2016 een telefoontje kreeg uit DC, waaruit was op te maken dat Poetin Trump wilde feliciteren. Stuur maar een mailtje, zei ze. Toen ze de volgende dag een mailtje kreeg en bij de Russische ambassadeur wilde checken of het geen grap was, wist Jared Kushner, aan wie ze om raad vroeg, zich de naam van de Russische ambassadeur (die hij eerder had ontmoet) niet te herinneren, blijkt uit een mailtje waarin ook hij op zijn beurt om hulp vroeg. Zo schiet het niet op met een samenzwering.

Uiteindelijk gaat Mueller alle gronden af waarop hij leden van de Trump-campagne voor samenspanning (conspiracy, niet collusion) zou kunnen aanklagen, en komt hij tot de conclusie dat ze daarvoor niet bewust genoeg afspraken met de Russen hebben gemaakt.

De obstructiekwestie is een ander, veel onduidelijker verhaal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.