Rapport: steeds meer IS-strijders willen weg

Een groeiend aantal strijders van Islamitische Staat (IS) keert de organisatie de rug toe. Zij riskeren daarmee straf, gevangenschap of zelfs de dood. Dat staat in een rapport van het Internationale Centrum voor Onderzoek naar Radicalisering (ICSR) van King's College in Londen, dat maandag is uitgekomen. 'Westerse regeringen zouden deze deserteurs moeten beschermen.'

Strijders van Islamitische Staat in een propagandavideo van de terreurorganisatie.Beeld afp

IS beschouwt 'deserteurs' als afvalligen en ook in hun land van herkomst lopen zij het risico op wraakacties. Sommigen van hen zijn via Turkije weggekomen, anderen zouden zijn gepakt en geëxecuteerd. Omdat de ex-strijders in hun land van herkomst bovendien gevangenisstraf boven het hoofd hangt, duiken de meesten onder, aldus het ICSR.

De onderzoekers schat dat het om 'honderden' mensen gaat. Ze hebben de verhalen verzameld van in totaal 58 oud-strijders die zich tegen IS hebben uitgesproken, waaronder zeven vrouwen. Negen van hen zijn afkomstig uit West-Europa en Australië.

De onderzoekers dringen er bij (westerse) regeringen op aan deze 'overlopers' te beschermen en hen meer mogelijkheden geven om zich uit te spreken zodat hun verhalen kunnen worden gebruikt potentiële jihadisten te ontmoedigen. 'Zij kunnen uniek inzicht bieden op het leven binnen het kalifaat', staat er in het rapport. 'Die verhalen kunnen ook als machtig wapen worden gebruikt in de strijd hier tegen. Hun hele bestaan verplettert het beeld van eenheid en overtuiging dat IS probeert over te brengen.'

Beeld ap
Strijders tijdens een parade in Raqqa, de hoofdstad van het door IS uitgeroepen kalifaat.Beeld afp

Geweld

Uit alle verhalen kwamen volgens de onderzoekers vier belangrijke motieven naar voren om weg te lopen uit het kalifaat. De zwaarste kritiek ging over het geweld van IS tegen andere soennitische rebellen.
Het omver werpen van het Syrische regime lijkt helemaal geen prioriteit van de terreurorganisatie te zijn, en er wordt door IS weinig gedaan om de slachtoffers van het regime te helpen. Er wordt meer aandacht en mankracht besteed aan ruzie met andere rebellengroeperingen die ook tegen het Syrische leger vechten. Bovendien lijkt het leiderschap geobsedeerd door 'spionnen' en 'verraders' die voor andere groeperingen zouden kunnen werken. Dat was niet het soort jihad waar deze strijders voor naar Syrië waren gekomen, zeggen zij.

Ook de wreedheid van IS was een reden om te vertrekken. Daarbij ging het de deserteurs meestal niet om het afslachten van minderheden (zoals bijvoorbeeld christenen of yezidi's) maar het vermoorden van gijzelaars, mishandelen van dorpelingen en de moord op onschuldige burgers. Vooral als dat ook soennieten waren, zette dat bij de overlopers kwaad bloed.

Verder raakten de deserteurs gedesillusioneerd vanwege de corruptie binnen IS. Zo krijgen sommige strijders in hun ogen buitensporig veel privileges. Anderen voelden zich gediscrimineerd, zoals een Indiase strijder die gedwongen werd toiletten schoon te maken vanwege zijn huidskleur.

Als laatste viel het leven in het kalifaat voor sommigen tegen. Soms was dat omdat ze niet de auto's en luxe goederen kregen die hen in het vooruitzicht waren gesteld, anderen vonden niet de actie en de heroïek die ze zich hadden voorgesteld. Weer anderen klaagden dat ze als 'kanonnenvoer' werden gebruikt.

Beeld ap
Propagandabeelden van IS over het leven in Raqqa. Kinderen krijgen speelgoed, snoep en religieuze pamfletten.Beeld ap

Belangrijke verhalen

Deze verhalen zijn belangrijk, benadrukken de onderzoekers. 'Er is veel geschreven over de jonge mannen en vrouwen die zich bij IS aansluiten', schrijft professor Peter R. Neumann, directeur van het ICSR, voor CNN. 'We zijn bekend met hun biografieën, hun achtergrond en hun motivaties. Maar we weten bijna niets over degenen die weglopen: de deserteurs die niet blij waren met wat ze zagen, die hun kameraden verlaten en IS ontvluchtten.'

Juist hun verhalen, schrijft Neumann, kunnen de sleutel zijn bij het stopzetten van de stroom buitenlandse strijders naar IS-gebied omdat deze deserteurs door de propaganda en de leugens van de terreurbeweging heen kunnen prikken.

Strijders van IS in een propagandavideo van de terreurorganisatie.Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden