Rapport: ministerie verzweeg kostenstijging Betuweroute voor Kamer

De exploitatie van de Betuweroute heeft tot vorig jaar bijna een kwart miljard euro meer aan overheidsgeld gekost dan tien jaar geleden met de Tweede Kamer is afgesproken. Het ministerie van Infrastructuur en Milieu zag de tegenvallers al lang aankomen maar informeerde de Tweede Kamer daar amper of niet over.

Beeld Marcel van den Bergh

Ook de komende jaren dreigt de Betuweroute veel meer belastinggeld op te slorpen dan waarmee het ministerie rekening houdt, zo blijkt uit een vernietigend rapport van de Algemene Rekenkamer, in het bezit van deze krant.

Toekomstige kosten van onderhoud aan die speciale spoorverbinding voor goederenvervoer lijken door I en M te laag te zijn ingeschat en de opbrengst van de gebruikers juist te hoog.

'Significant hoger'

Sinds de opening van de Betuweroute, juni 2007, vallen de inkomsten tegen omdat het aantal treinen dat gebruik maakt van de dubbele spoorlijn tussen de Rotterdamse haven en de Duitse grens - aanlegkosten: 4,7 miljard euro - achterblijft bij de verwachtingen.

In het zogeheten Verantwoordingsonderzoek laat de Rekenkamer weinig heel van het beleid van twee verantwoordelijke ministers, Camiel Eurlings (CDA) en Melanie Schultz Van Haegen (VVD). Op hun ministerie was al in 2008 bekend dat de bijdrage aan de exploitatie van de Betuweroute tot 2013 zeker twee keer zo veel ging kosten dan met de Tweede Kamer was afgesproken.

Ook daarna heeft het ministerie de Tweede Kamer amper of verhullend geïnformeerd. Problemen met tunnels en veiligheidssystemen joegen de kosten op, veel vervoerders bleven over het gemengde spoor rijden, Schultz Van Haegen meldde alleen maar dat de rijksbijdrage 'significant hoger' werd. Hoeveel viel niet uit de stukken te halen en de Tweede Kamer vroeg er ook niet op door, concludeert de Rekenkamer.

Trace van de Betuwelijn ter hoogte van Giessen-Oudekerk in de Alblasserwaard Beeld anp

Forse kritiek

Dat instituut heeft ook forse kritiek op het ministerie als het om de doelstellingen van de speciale goederenlijn gaat. De Betuweroute werd niet alleen aangelegd om economische redenen (betere aansluiting van de Rotterdamse haven op de belangrijkste Europese transportroutes) maar ook om een bijdrage te leveren aan het milieu.

Het werd 'als de enige manier gezien om het goederenvervoer van de weg naar het spoor te verschuiven', schrijft de Rekenkamer, en zou zo bijdragen aan verbetering van het milieu. Maar 'toegezegd onderzoek naar de beoogde milieuwinst' is nooit door het ministerie uitgevoerd.

Al ruim voor ingebruikname (juni 2007) lag de Betuweroute onder vuur. Anders dan door het Rijk werd verwacht bleken commerciële partijen niet bereid geld te steken in aanleg en exploitatie. De aanleg viel uiteindelijk vier procent duurder uit dan begroot en dat viel nog wel mee, concludeert de Rekenkamer. Maar met de exploitatie ging het van begin af aan mis.

Ook de komende jaren zal er nog veel rijksgeld in moeten worden gestoken. De maximumcapaciteit van de route (160 treinen per dag) kan pas worden benut wanneer de Duitse werkzaamheden aan een 70 kilometer lange aansluiting op de lijn bij Zevenaar klaar zijn. Op zijn vroegst in 2023.

Sinds het Duitse werk aan de gang is, vorig jaar, is de Betuweroute soms lange tijd niet of beperkt bruikbaar. Na opening in 2007 groeide het aantal treinen dat er op reed wel gestaag (tot zo'n 80 tot 100 per dag) , maar vorig jaar nam het marktaandeel al weer af: in treinkilometers rijden vervoerders meer over het gemengde net dan over de Betuweroute.

Dat beeld zal nog wel even aanhouden, moet ook ministerie van I en M toegeven, omdat het Duitse werk aan het zogeheten Derde Spoor ertoe leidt dat veel goederentreinen de komende jaren vaak via onder meer de Brabantroute (grensovergang Venlo) moeten rijden.

Volgens RTL, dat de reactie van I en M op het onderzoek van de Rekenkamer in bezit heeft, gaat staatssecretaris Sharon Dijksma voortaan periodiek de Tweede Kamer op de hoogte houden over tegenvallers. Minister Schultz Van Haegen voorziet dat de Betuweroute voorlopig nog verliesgevend zal zijn. Kostendekkende tarieven komen pas binnen bereik als goederenvervoer over de weg duurder wordt, oppert de minister.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden