Nieuws

Rapport: erfgoed imheemse Australiërs heeft meer bescherming nodig tegen mijnbouw

Australië moet nieuwe, landelijke wetgeving invoeren die Aboriginals en andere inheemse volkeren een doorslaggevende stem geeft bij het beschermen van hun erfgoed tegen mijnbouwoperaties.

IJzerertswinning in West-Australië door mijnbouwbedrijf Rio Tinto. Beeld AFP
IJzerertswinning in West-Australië door mijnbouwbedrijf Rio Tinto.Beeld AFP

Dat is de belangrijkste aanbeveling van een parlementaire onderzoekscommissie maandag, na ruim een jaar onderzoek naar de verwoesting van een 46 duizend jaar oude, heilige schuilgrot in West-Australië.

Door gebruik te maken van een wirwar aan gebrekkige wetgeving kon mijnbedrijf Rio Tinto in 2020 volkomen legaal de grotten van Juukan Gorge opblazen om acht miljoen ton ijzererts uit de grond te halen. De vernietiging van dit prehistorische erfgoed leidde tot veel internationale verontwaardiging, niet in de laatste plaats onder aandeelhouders van Rio Tinto. Drie topmannen en twee bestuursleden van het mijnbouwbedrijf traden af vanwege hun rol in de verwoesting van de zogenaamde ‘rock shelters’, waar duizenden sporen werden gevonden van menselijke bewoning tijdens de prehistorie.

‘Het is duidelijk geworden dat de wetgeving die ontworpen is om cultureel erfgoed te beschermen, in veel (...) gevallen direct heeft bijgedragen aan de schade en vernietiging’, aldus Warren Entsch, voorzitter van de onderzoekscommissie.

Zo bleek dat belangenorganisaties van ‘traditionele eigenaren’, oftewel de inheemse bevolking, slecht zijn toegerust om succesvol met grote mijnbedrijven te onderhandelen. Ze hebben weinig budget en mankracht. Als een mijnbouwgiganten de grond onder hun erfgoed wil ontginnen worden vele juridische procedures in gang gezet en raken deze kleine organisaties al snel overweldigd.

Nog steeds rouw

Daarbij hebben niet de traditionele eigenaren, maar overheden het laatste woord. Mijnbouwbedrijven maken gebruik van ‘sectie 18’ van de Aboriginal Heritage Act om toestemming te krijgen voor het vernielen van erfgoed. Die toestemming wordt makkelijk verleend: van de 463 aanvragen werd er in tien jaar tijd nooit één geweigerd en er zijn geen beroepsmogelijkheden.

West-Australië is van plan het gewraakte artikel 18 af te schaffen, maar de onderzoekscommissie wil modernisering van alle wetgeving rond erfgoed, onder meer met beroepsmogelijkheden voor oorspronkelijke eigenaren tegen plannen voor ontginning. De eindverantwoordelijkheid voor erfgoedkwesties moet terecht komen bij het ministerie voor Inheemse Australiërs, in plaats van de minister van Milieu, die nu het laatste woord heeft. Ook moet er een nieuwe, onafhankelijke raad voor erfgoedbescherming komen van Aboriginals en andere First Nations, zoals inheemse volkeren zich noemen.

De onderzoekscommissie is verdeeld of First Nations gebaat zijn bij een veto, of dat ‘het recht niet in te stemmen’ met mijnbouwoperaties het erfgoed afdoende beschermt. Sommige commissieleden vinden dat strengere wetgeving economische belangen en werkgelegenheid schaadt, terwijl anderen juist willen dat er strengere sancties komen voor bedrijven die erfgoed zonder toestemming van de traditionele eigenaren beschadigen.

De federale regering heeft zes maanden de tijd om met een reactie te komen. Rio Tinto heeft laten weten dat de aanbevelingen ‘welkom’ zijn. Na het debacle rond de Juukan Gorge heeft het bedrijf extra personeel aangenomen om de plannen voor mijnbouw op 2.200 locaties met cultureel erfgoed opnieuw onder de loep te nemen. Rond de verwoeste grotten is het werk stilgelegd, terwijl Rio Tinto probeert een schadevergoeding overeen te komen met de Puutu Kunti Kuurama en Pinikura, de traditionele eigenaren van de Juukan Gorge. Die gemeenschappen zeggen nog steeds te rouwen om het verlies van het erfgoed en wachten af of de aanbevelingen iets veranderen. ‘Daden, in plaats van woorden, zullen de echte test zijn’, zeiden zij in een verklaring.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden