Ramsey Nasr: 'Rel van Het Speldje, Made in Holland'

De Nederlandse schrijvers in China dachten dat Amnesty met hen samenwerkte, maar zij hebben de acties van die organisatie ervaren als tegenwerking. Dat stelt Ramsey Nasr.

© ANP. Dichter des Vaderlands Ramsey Nasr.

Wat jammer. Amnesty International had de verwarring van afgelopen week kunnen wegnemen. Het kiest ervoor deze juist te vergroten ten koste van het Letterenfonds en van de deelnemende auteurs.

Ik had de speldjes meegenomen naar China, samen met het andere materiaal dat Amnesty aan de deelnemers had opgestuurd. Ik ben een aanhanger van deze organisatie, zij verricht fantastisch werk; daarom verleende ik mijn medewerking aan meerdere voorbereidende acties.

Maar ik was, evenals veel andere auteurs, niet gecharmeerd van de nogal pedante toon waarop wij werden gesommeerd ons bij terugkomst te komen melden: 'Dan horen wij graag van u welke vrijheid u in Peking nemen kon om de onvrijheid van Chinese collega's ter sprake te brengen.' Wij zijn volwassen schrijvers, geen kleine kinderen.

Speldje
Dat is één. En dan dat speldje. Wij hebben nooit en masse besloten het speldje voor de activist Liu Xiaobo niet te dragen. Het werd alleen volstrekt onverwacht door de Nederlandse pers ingezet als het belangrijkste wapen om China te bevrijden. Daarom reageerden sommige schrijvers agressief op vragen daarover. Want laten we wel wezen, het is een speldje.

Een mooi symbool, maar het is de vraag wat het uithaalt - als het al gezien wordt op het grote podium. Het onderstreept vooral ons eigen gevoel van heldhaftigheid. En nu het voor de pers een halszaak was geworden, was het tevens definitief in spektakel voor de bühne veranderd.

Wij wilden ons storten op een uitgebreid programma vol lezingen, ontmoetingen, discussies. Wij wilden met schrijvers, lezers, uitgevers en vele geïnteresseerden spreken over vrijheid van meningsuiting, tolerantie en vrije pers als cruciale elementen voor een open samenleving. In diezelfde Nederlandse open samenleving ging nu alle aandacht uit naar een speldje van Amnesty. Geef toe dat het aandacht oplevert.

Protest op commando
Veel schrijvers, in elk geval ikzelf, ervoeren daardoor het dragen van een speldje als protest op commando. Wij moesten en zouden opdraven met ons speldje, anders waren we geen vrije geesten. Deze verplichting tot engagement op onze dag van aankomst(!), gecombineerd met de advertenties die Amnesty gretig plaatste in dezelfde Nederlandse kranten waarin gretig over de speldjesrel werd bericht, zette veel kwaad bloed. Het leek wel geregisseerd.

Wij dachten dat Amnesty met ons samenwerkte. De organisatie bleek ons in de praktijk alleen maar tegen te werken in onze missie. We zagen hoe een non-issue vanaf de allereerste dag werd opgeblazen tot mythische proporties. De Rel van Het Speldje. Made in Holland.

Westerse agent
Afgezien daarvan kregen we eenmaal in Peking in verschillende gesprekken signalen dat de megafoonacties van Amnesty niet altijd op prijs worden gesteld door de betrokkenen zelf. Het risico van openlijke acties is, dat daarmee voor de Chinese regering is 'bewezen' dat de beschuldigde optreedt als westerse agent. Soms worden dissidenten dissidenter gemaakt. Veel Chinese intellectuelen bezwoeren ons dat er betere manieren zijn hen te helpen. Ik geef maar door wat ik als 'zakkenvuller op de Beurs' heb gehoord.

Wat ik vooral jammer vind is dat ik de mogelijkheid om de speld zelf te dragen door alle heisa niet eens meer overwogen heb, juist vanwege de acties van Amnesty in kranten waarin wij werden beschuldigd van speldjesweigering. Al op de eerste avond, koud uit het vliegtuig, riep een Nederlandse fotograaf me na: 'Waar is uw speldje, meneer Nasr?'

Over de heftigheid van onze reacties schrijft Amnesty-directeur Nazarski : 'Waarom moest die weigering zo breed uitgemeten worden (...)? Is het zó belangrijk te laten weten niet aan een suggestie van Amnesty gehoor te geven?' Ja, dat was het. Door al die onnodige focus op een speldje hebben we veel tijd en energie verloren, in een korte week waarin veel mooie projecten werden verricht en waarover óók geschreven had kunnen worden. De speldjesactie is haar doel voorbijgeschoten ten faveure van wat aandacht.

Verder is het oneerlijk te suggereren dat wij Amnesty terecht hebben willen wijzen - wij móésten wel reageren, nu we plots in de beklaagdenbank waren gezet wegens het niet dragen van speldjes. Wij voelden ons sterk gedwarsboomd en het is ongeloofwaardig dat uitgerekend Amnesty de rol van de auteurs in de media kritiseert terwijl het diezelfde media in onze afwezigheid zo goed wist te bespelen. Overigens is het Amnesty reeds bekend dat wij niet alleen staan in deze kritiek.

Morele dwang
Kortom: als Amnesty vanaf het begin niet alleen binnenskamers, tegenover ons, maar ook tegenover de pers zijn openlijke steun had uitgesproken voor onze missie, dan had onze aanwezigheid ook voor de organisatie zelf meer betekenis gehad dan het kleine symbool van een speldje.

Want ja, wij hébben veelvuldig contact gehad met dissidenten, met andersdenkenden, kunstenaars en uitgevers in grote problemen. Wij hebben dat niet aan de grote klok gehangen om redenen die Amnesty bekend zijn - Amnesty zelf hielp deze ontmoetingen organiseren. En ja, ik heb de speldjes, evenals het andere meegegeven materiaal, uitgedeeld, zoals ik van plan was. Zij het zonder morele dwang en buiten het oog van de camera.

Terwijl in Nederland de Chinese Muur werd afgebroken, hoopten wij als een virus van nieuwsgierigheid binnen te dringen in een gesloten land.
'The ultimate space is a piece of paper'. Sieb Posthuma, kinderboekenillustrator, hield een workshop met 30 kinderen van gedetineerde ouders, waarvan sommigen levenslang uitzaten. Samen tekenden ze een grote kraanvogel, het Chinese symbool voor vrijheid. Erboven schreven ze deze tekst.

Dát is het verschil met Amnesty. Wij hebben dezelfde doelstelling. Activisme en schrijverschap zijn twee middelen om dat te bereiken.

Ramsey Nasr is schrijver en Amnesty-sympathisant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden