Ramp geen rem op reizen

Lichte paniek is de reisindustrie overvallen na de terreuraanslagen in de VS. De KLM schrapt vluchten. Marktleider Travel Unie dubt over werktijdverkorting....

door Theo Nijenhuis

T. kent geen vliegangst. Hij is alleen voorzichtig. Zijn vakanties bereidt hij secuur voor.

Eind 1990 zag hij dia's van paradijselijke oorden in Thailand: Krabi en Ko Racha Yai. Smetteloze stranden in de luwte van tropisch regenwoud, nauwelijks ontdekt door toeristen. 'Daar wil ik naar toe', zei T. resoluut.

De Golfoorlog hield hem thuis. Daarna kwam het er vijf of zes jaar niet van: de kinderen waren niet weg te slaan van een camping aan de Dordogne.

In 1997 kwamen tientallen toeristen om bij een aanslag in het Egyptische Luxor. Een andere plaag, in de vorm van een economische crisis, trof zuidoost-Azië. Het massatoerisme mijdt Indonesië sinds het uitbreken van bloedige conflicten. T. hoorde je niet meer over zijn plannen om de eerstvolgende vakantie met partner en jongste kind in Thailand door te brengen.

Zal het er nog van komen na dinsdag 11 september 2001?

T. bestaat echt. Zijn zorg ook. Maar hij is een uitzondering. De bulk van de Nederlanders is kort van memorie. De afgelopen dertig jaar is het één keer gebeurd dat angst het aantal vliegvakanties drukte, met nog geen half procent weliswaar. Het gebeurde tijdens de Golfcrisis.

Maar zelfs dát dipje werd gecompenseerd: het aantal mensen dat het vliegtuig pakte voor een weekendje Barcelona of Rome schoot omhoog met ruim 30 procent. Toen Saddam Hoessein in februari 1991 was verslagen, draaide de vakantiekermis weer op volle toeren.

Nederlanders zijn niet meer dan een druppel in een stroom van ruim een half miljard toeristen die over de aardbol meandert. Het aandeel van Nederland in die stroom is nog geen 2 procent. Maar Nederlanders drijven enthousiast mee. Als een bestemming uit de gratie raakt, vertakt de rivier zich naar andere oorden en verschijnen de massa's daar, de Nederlanders vaak voorop.

Oorlog of een serieuze oorlogsdreiging is het enige dat de toerist kan weerhouden van reizen. Reizen zal hij. 'Aardbevingen? De mensen zijn het vrij snel vergeten. Scheepsrampen? Je vindt ze nauwelijks terug in de vakantiecijfers', zegt onderzoeker Theo van Miltenburg van het CBS.

Zelfs de vliegramp boven Lockerbie (1988) leidde niet tot minder vliegvakanties, terwijl het toch een nieuwe vorm was van terreur. Vliegtuigkapers plachten de macht te grijpen over het leven van passagiers en stelden dan hun eisen.

Boven Schotland werd niks geëist: ruim vierhonderd reizigers lieten het leven bij een bomexplosie op vlucht PanAm 103.

De aanslagen van vorige week dinsdag zijn ook 'een nieuwe dimensie' in het terrorisme, zegt directeur Jan Doets ('Mr. America') van Jan Doets America Tours. Op voorwaarde dat niemand zo dom is om een wereldoorlog te ontketenen, zal het met de gevolgen voor het toerisme wel meevallen, voorspelt hij.

'De situatie zal zich heel snel herstellen', zegt Doets. Hij schat dat de vakantieganger over een week of zes weer terugvalt in het normale patroon. 'Maximaal zes weken', benadrukt hij. 'Dan keert de mens terug naar de ik-cultuur en zal tegen zichzelf zeggen: en nu wil ik op vakantie naar die-en-die bestemming. Niemand laat zich zijn dromen afpakken.'

De Tilburgse hoogleraar en psycholoog Ad Vingerhoets heeft de indruk dat Nederlanders inderdaad erg vatbaar zijn voor het vakantievirus. 'Ik hoorde iets opvallends van een alarmcentrale met vestigingen in Nederland en België. De Belgische bellers wilden zo snel mogelijk naar huis, de Nederlanders wilden per se blijven en de centrale had daarvoor te zorgen.'

Ook al is de samenleving 'geadrenaliniseerd', vakantie is volgens Vingerhoets niet echt een elementaire levensbehoefte. 'Maar Nederlanders zie je overal, niet alleen in de vakantietijd. Als ik op een congres ben in het buitenland, kom ik mijn collega's vaker tegen dan in Nederland zelf.'

Dat nare gedachten snel worden verdrongen, is aangetoond met een onderzoek waarvoor vakantiegangers een dagboekje moesten bijhouden. Al deugde er niets van de vakantie, na terugkeer waren de ervaringen toch positief.

Het gaat voor mensen als T. niet op, maar 'het snelle vergeten' speelt mee in een wonderlijk patroon: landen die door rampspoed worden getroffen, worden beloond. Ze trekken massaal toeristen wanneer de problemen zijn overwonnen.

Voor Turkije was 1999 een rampjaar. Het begon in februari in Kenia met de ontvoering van de Koerdische leider Öcalan door de Turkse geheime dienst. In Europa was de spanning te snijden.

Een ramp komt nooit alleen. In augustus vielen ruim 17 duizend doden bij een aardbeving, gevolgd door een tweede beving in november met nog eens honderden doden.

Turkije was in feite bankroet. Het toerisme stortte in. De Turken grepen naar een strohalm: hotels dumpten hun kamers tegen extreem lage prijzen. In 2000 voltrok zich een wonder. De toeristen kwamen terug, de Nederlanders voorop. Vorig jaar waren het er 370 duizend, tegen 190 duizend het jaar ervoor. Het succes is geprolongeerd. Exacte cijfers zijn niet bekendgemaakt, maar het NIPO becijferde deze maand opnieuw een groei, ditmaal van 170 procent.

Egypte maakte hetzelfde mee na de slachting bij Luxor eind 1997. Leden van de militante moslimbeweging Gama'al-Islamiya overvielen het tempelcomplex. Er vielen 61 doden, onder wie 58 toeristen. Het schokte de wereld en - pikant detail - president Moebarak beschuldigde de Britten ervan dat ze de leiders van Gama'al onderdak boden, zoals nu de VS de Taliban medeplichtigheid verwijten.

Wat in Turkije gebeurde, had zich ook in Egypte voltrokken. Touroperators werden na de aanslag gelokt met premies en opstandige moslims werden zwaar vervolgd. De slaperige wachtploegjes bij Luxor werden vervangen door zwaarbewapende keurtroepen. In de maanden na de aanslag bleven toeristen weg. Egypte verspeelde miljarden dollars.

Maar het beeld van de moordpartij vervaagde. Wat de aantallen Nederlanders aangaat, maakte het land in twee jaar tijd een sprong van 266 procent: van 30 duizend in 1998 naar 110 duizend vorig jaar.

Nare associaties worden soms nog sneller uitgebannen. Wintersporters hebben er een handje van. Hun vakantie is duur én tevoren betaald én ze hebben weinig alternatieven. Zo veel sneeuwrijke oorden zijn er tenslotte niet in Europa.

Dat maakt mensen kort van memorie. Twee winters werd het Oostenrijkse Galtür getroffen door lawines. Maar de skiërs bleven komen. 'Stonden we aan het ene kant van het dal een evacuatie te regelen en aan de andere kant stonden de nieuwkomers te dringen om er in te mogen', zegt een hulpverlener.

Een klant van Jan Doets had eenzelfde ervaring in New York. Op de ene hoek van een straat in Manhattan zwaaiden inwoners met vlaggetjes en moedigden ze passerende reddingswerkers aan en daar schuin tegenover werd goed getafeld in een gerenommeerd restaurant.

De Verenigde Staten hebben niet eens een wonder nodig, zo lang het conflict met de Taliban beheersbaar blijft. Er worden nog steeds reizen geboekt. In 2000 hebben volgens het CBS 250 duizend Nederlanders de VS bezocht. Het is geen record, maar van de bestemmingen buiten Europa waren de VS en Canada veruit favoriet.

Doets verwacht dat dit jaar niet slecht zal zijn, maar niet zo goed als vorig jaar. Naar New York wil op dit moment bijna niemand, maar naar de andere bestemmingen in de VS is een normale vraag, zegt hij.

Uiteraard merkt de consument, zeker de eerste maanden, dat controles zijn verscherpt, aan de grens en op luchthavens. Wachttijden zullen oplopen, soms met een halfuur, soms met een uur. Veel meer kunnen luchthavens logistiek niet hebben, want controles werken als een stuwdam: het aantal wachtenden groeit.

Nagelschaartjes en andere metalen spullen moeten in koffers zitten en niet in de handbagage. Dat scheelt bij de laatste controle voor het instappen. Op de vliegveldrestaurants en aan boord is metalen bestek vervangen door plastic. Op sommige luchthavens zullen koffers vaker in druktanks worden geplaatst, zodat eventuele explosieven daar ontploffen en niet aan boord.

Het zijn allemaal symptomen van de chaos waarmee de toeristenindustrie is geconfronteerd na dinsdag de elfde. Nog steeds werd deze week gezocht naar enkele Nederlanders in New York. Voor T. genoeg reden om helemaal nooit meer te vliegen. Maar hij blijft een uitzondering.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden