Weblog

Ramaphosa krijgt een tweede kans, maar heeft nu een besmeurd blazoen

Cyril Ramaphosa was de geknipte kandidaat voor het presidentschap van Zuid-Afrika namens het ANC, twintig jaar geleden. Maar het ANC koos toen Thabo Mbeki. Nu krijgt Ramaphosa alsnog een tweede kans, onder heel wat slechter gesternte en met een besmeurd blazoen.

De vers gekozen nieuwe leider van het ANC, Cyril Ramaphosa arriveert dinsdag voor de vierde dag van het congres van zijn partij in Johannesburg. Beeld afp

Voor Zuid-Afrika is Ramaphosa de beste keuze; zijn rivale Nkosazana Dlamini-Zuma werd te veel geassocieerd met het diep corrupte regime van haar ex-man Jacob Zuma, die het tot niet zo lang geleden onaantastbare ANC in een electorale neergang bracht. Dlamini was daarover terecht verontwaardigd: ze was al voor haar huwelijk een ANC-bestuurder, was minister op verschillende posten en de eerste vrouw die de Afrikaanse Unie leidde. Ze is geen Grace Mugabe, de ambitieuze vrouw van de afgezette president van buurland Zimbabwe. Toch kon ze niet zonder steun van het Zuma-kamp en dat zette haar klem.

Ramaphosa is dus vooral een keuze tégen de Zuma-kliek. Dat was in 1997 wel anders. Toen was hij de vertrouweling van president Nelson Mandela. Hij stond hoog in aanzien door zijn heldhaftige rol als leider van de mijnwerkersvakbond in de jaren tachtig, de gewelddadige nadagen van het blanke apartheidsregime. Nadat president De Klerk de apartheidswetten had geschrapt en Mandela in 1990 de gevangenis uit was komen lopen, werd Ramaphosa diens rechterhand bij de vaak moeizame onderhandelingen die pas in 1994 tot de eerste vrije verkiezingen leidden.

Mandela's rechterhand
Ramaphosa kon Mandela vertellen wat er tijdens diens 27 jaar gevangenschap was gebeurd, hoe de stemming was onder de bevolking, wat de Zuid-Afrikanen hadden doorgemaakt. Hij was een van de voormannen van de brede beweging UDF, die binnen Zuid-Afrika actie voerde omdat het ANC verboden was en de leiders in de cel zaten of in ballingschap leefden.

Na de bevrijding waren er twee ANC's: die van buiten en die van binnen. Bij de opvolging van Mandela koos het ANC voor het kamp van de ex-ballingen met Mbeki. En na hem ex-balling Zuma.

Het bleken slechte keuzen: onder de wat wereldvreemde Mbeki verloor de ANC-top het contact met de achterban; onder Zuma werd het enthousiasme eerst nieuw leven ingeblazen, maar toen de omvang van de vriendjespolitiek en zelfverrijking duidelijk werden, sloeg het tij om.

Ramaphosa ging in 1997 het zakenleven in. Hij profiteerde maximaal van de zoektocht van het blanke bedrijfsleven naar zwarte bestuurders en werd een van de twintig rijkste Zuid-Afrikanen; de enige andere zwarte op de lijst is zijn zwager.

Zijn rolomkering was het schrijnendst in 2012, toen de oproerpolitie 34 stakers doodschoot bij de mijn in Marikana, waarvan Ramaphosa bestuurder was. Straks moet hij de schade van Zuma repareren, maar zijn belangrijkste taak zal zijn een jongere opvolger te zoeken, iemand zoals hij vroeger was.

Ramaphosa en Mandela aan het eind van de onderhandelingen in 1993, die de eerste vrije verkiezingen in 1994 mogelijk maakten. Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden