Radioactief

Uit de fascinerende collectie Universal Newsreels - korte, Amerikaanse documentairefilmpjes over gedenkwaardige gebeurtenissen uit het pre-tv-tijdperk, die Universal Studios online beschikbaar heeft gesteld - bekeek ik gisteren Operation Crossroads. Een zeven minuten durende opname, daterend van 8 juli 1946, van iets wat door de Verenigde Staten 'een nucleaire proef' wordt genoemd, maar in feite een ordinaire aanslag met een atoombom op het atol Bikini is. Het is bloedstollende kost: marsmuziek, opgewekte commentaarstem ('a historic explosion!'), schapen en ander proefmateriaal worden aan boord gebracht van schepen die bij Bikini worden afgemeerd, mariniers zetten op veilige afstand (nu ja, dat hoop je voor ze, het zijn ook maar jongens die marsorders uitvoeren) beschermende brillen op, een vliegtuig vliegt over, een bomluik schuift open, een lichtflits, en dan is alles donker.


Op de rest van de Marshalleilanden, waar Bikini bij hoort, waren ze minder uitgelaten over de Amerikaanse atoomproeven, die tot 1958 hebben geduurd. Nog durven veel geëvacueerde oud-bewoners van de door de radioactieve fall-out vervuilde omgeving niet terug naar huis. Geef ze ongelijk: voor je het weet heb je kanker, of baar je een monster.


Gisteren sleepten de Marshalleilanden (nog geen zeventigduizend inwoners en inmiddels een onafhankelijke republiek) negen kernmachten voor het Internationaal Gerechtshof, dat zetelt in het Vredespaleis in Den Haag. Naast de VS zitten daar Rusland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, China, Israël, Pakistan en Noord-Korea bij. De aanklacht: ze zijn een aangegane verplichting tot ontwapening, vastgelegd in het non-proliferatieverdrag, niet nagekomen. In plaats van afbouwen naar nul, doen ze aan moderniseren. Ruim 44 jaar een verdrag als wc-papier gebruiken: dat was niet de afspraak. Er liggen nog genoeg wapens om al het leven op de planeet te vernietigen, hoewel je het weerstandsvermogen van de Surinaamse kakkerlak (een wangedrocht dat de Zondvloed heeft overleefd) nooit moet uitvlakken.


Sommige gedaagde landen - Noord-Korea, Israël, Pakistan, China - doen aan het verdrag niet mee, maar schenden anderszins het internationale recht, zeggen de klagers. Meelopers, loopjongens en knechtjes worden niet vervolgd; derhalve ontspringen wij in Nederland de dans, ondanks de meuk die op Volkel ligt weg te roesten. De advocaat van de Marshalleilanden, Phon van der Biesen, heeft ooit nog vredesactivisten verdedigd die op Volkel 'openlijke geweldpleging tegen het hek' zouden hebben bedreven.


De Marshalleilanden vinden hun actie gerechtvaardigd, gezien het leed dat bevolking en natuur hebben geleden tijdens de jaren van nucleaire wapenwedloop, gegarandeerde wederzijdse vernietiging en andere krankzinnigheid. Dat de eilanden in een conflict met de VS verwikkeld zijn over herstelbetalingen zal de lust tot procederen hebben gestimuleerd, net als het vooruitzicht dat ze als eerste zullen verdwijnen als de Amerikanen in hun ge-airco'de SUV's blijven rondrijden en de zeespiegel verder stijgt.


De actie deed bij mij gevoelens van warme sympathie ontluiken. Hypocriete flauwekulhandtekeningen onder internationale verdragen, geveinsde ontroering bij het bezegelen van afspraken die geen der bezegelaars van plan is serieus na te leven, schaterlachend de haard aansteken met het volkenrecht: af en toe moet iemand orde op zaken stellen.


Nu duimen dat de procedure in het Vredespaleis zal zijn afgelopen voordat de Marshalleilanden zijn verdronken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden