Profiel Alexandria Ocasio-Cortez

Radicale millennial Ocasio-Cortez verovert Amerika

Alexandria Ocasio-Cortez is de hoop van progressief Amerika. Beeld Hollandse Hoogte

Alexandria Ocasio-Cortez werkte een jaar geleden nog in een tacotent en is nu de invloedrijkste Democraat in Washington.

Alexandria Ocasio-Cortez is meer een volksvertegenwoordiger dan een politica.

Want dat is wat ze doet: het volk vertegenwoordigen, als ze verwonderd, geschokt of boos, met gespeelde naïviteit of gewoon met gezond verstand in Washington vragen stelt, sit-ins houdt, resoluties opstelt, instructieve toneelstukjes opvoert of met opgetrokken wenkbrauwen haar observaties twittert, elke dag, over de normale gang van zaken in de hoofdstad die volgens haar helemaal niet zo normaal is.

Ze is net zo verbaasd als de mensen die ze vertegenwoordigt. Die hebben ook nog nooit in het Capitool rondgelopen. Voor Ocasio-Cortez is niets vanzelfsprekend.

Hé? Wie zijn dit, vroeg het kersverse Congreslid zich deze week af toen ze een rij wat armoedig geklede figuren in de gang van het parlementsgebouw in Washington aantrof. Het bleken daklozen te zijn die door lobbyisten worden betaald om in de rij te zitten voor een hoorzitting. Gebeurt al decennia, maar ze zag het voor het eerst. Haar geschokte tweet vond een weg naar honderdduizenden volgers.

‘Laten we een spelletje spelen’, zei ze vorige week tijdens een hoorzitting over geld in de Amerikaanse politiek. ‘Laten we doen dat ik de slechterik ben, dat ik gekozen wil worden en zo rijk mogelijk wil worden… ’ Aan de hand van een paar vragen die de getuigen-deskundigen alleen maar met ja of nee hoefden te beantwoorden, schetste ze in vijf minuten de corruptie in de Amerikaanse politiek. Het verband tussen geld en politici is geen geheim, maar hoe vaak wordt het zo expliciet uitgelegd? Het filmpje vond zijn weg naar 38 miljoen kijkers.

Taboes? Ze stelde vorige maand een hoogste belastingschijf voor van 70 procent voor inkomens van meer dan 10 miljoen dollar. Zo’n belastingvoorstel is politieke zelfmoord in dit land – althans, dat dachten de politici, decennialang. Maar na haar voorzet bleek een meerderheid van de Amerikanen er eigenlijk best voor te voelen.

En dan is er de door haar gelanceerde Green New Deal, een ambitieus plan om Amerika binnen tien jaar klimaatneutraal te maken en in één moeite door rechtvaardiger en gelijker, met een baan en vakantiedagen voor iedereen en nooit meer discriminatie. Daartoe is een operatie nodig die vergelijkbaar is met de mobilisatie voor de Tweede Wereldoorlog – zo staat het letterlijk in het voorstel. Volkomen onrealistisch, zou je denken, maar het voorstel wordt wel door een ruime meerderheid van haar generatiegenoten gesteund en is omarmd door de belangrijkste Democratische presidentskandidaten.

En dit was nog maar de eerste anderhalve maand.

Afgevaardigde Ocasio-Cortez (inmiddels ook vaak aangeduid met haar initialen: AOC) is er een van 435, maar ze is ook een van de weinigen. Ze is de enige met meer dan drie miljoen volgers op sociale media, ze is de enige onder de 30, en heeft de energieke bijdehand-bijdetijdse stijl meegebracht die kenmerkend is voor haar generatie, zelfverzekerd eigenwijs. Ze weten niet alles maar ze vinden dat ze recht van spreken hebben. ‘Misschien klopt het niet, maar moreel heb ik wel gelijk’, zei Ocasio-Cortez vorige maand, toen haar op een fout werd gewezen. Ambitieuze millennials zoals zij zien dat de generaties voor hen het land hebben gemaakt tot wat het is, een land met de scheefste welvaartsverdeling in honderd jaar, een land van veelal begrensde mogelijkheden, een land met een dalende levensverwachting, een land dat begint te lijden onder de klimaatverandering die het zichzelf heeft aangedaan. Hun geduld is op. Na jaren van stapsgewijze politiek is het de hoogste tijd voor grotere sprongen, vinden ze. De Green New Deal zou Amerika in één operatie binnenstebuiten keren.

Afgevaardigde Alexandria Ocasio-Cortez (29) bereikt met meer dan drie miljoen volgers op sociale media een ander publick. Beeld AP

‘Stoutmoedig’, noemen de presidentskandidaten Kamala Harris en Cory Booker de Green New Deal. ‘Een moonshot’, zei Kirsten Gillibrand. Alexandria Ocasio-Cortez, een gekleurde vrouw van 29 uit de Bronx, die een jaar geleden nog achter de bar stond in een tacotent in New York, is de invloedrijkste Democraat in Washington geworden.

Tot groot genoegen van de Republikeinen.

Ocasia-Cortez schermt graag met haar afkomst

Ocasio-Cortez werd in 1989 geboren in de Bronx, het roemruchte stadsdeel van New York ten noorden van Manhattan. Om precies te zijn komt ze uit Parkchester, een complex van bakstenen flats van twaalf verdiepingen uit eind jaren dertig, begin jaren veertig, die als kasteelmuren oprijzen op een flauwe heuvel bij een metrostation met een groot glas-in-lood-raam – Een Dag in Parkchester, heet het kunstwerk, een stralende zon over een vrolijk gekleurd stadslandschap.

Ingemetseld op de hoeken en boven de deuren zitten oude standbeelden van mythologische en koloniale figuren, onder meer een Zeeuws aandoend boerinnetje bij een molen. Ze zijn te danken aan president Franklin D. Roosevelt, die in de jaren dertig niet alleen grote werkgelegenheidsprojecten bedacht maar ook ambachtslieden en kunstenaars met overheidsgeld aan het werk hield. Het moet Alexandria’s eerste aanraking met de New Deal zijn geweest.

Ocasio-Cortez schermt graag met haar afkomst. Om te laten zien dat ze van ver is gekomen: ‘Ik ben geboren op een plek waar je postcode je lot bepaalt’, zei ze in een campagnefilmpje vorig jaar tegen het decor van de Bronx. Om te laten zien dat ze kan vechten: ‘Ik denk niet dat de president kan omgaan met een meid uit de Bronx’, zei ze tegen tv-presentator Stephen Colbert, vlak na haar daverende onverwachte overwinning. Om te laten zien dat ze zo gewoon is gebleven: ze is nog steeds gewoon Alex uit de Bronx, twitterde ze nadat ze haar intrede in Washington had gedaan, naar een liedje van Jennifer Lopez. En omdat het nou eenmaal cool is: deze week maakte ze als ‘fellow Bronx native’ haar opwachting in een tv-show van twee komieken uit de Bronx.

Maar hoe streetwise ze ook probeert te zijn, ze groeide niet op in de Bronx. Haar ouders verhuisden toen ze 5 was naar Yorktown, een dorpje 60 kilometer noordelijker, waar de scholen witter waren en de kansen groter, en waar Alexandria Sandy werd. ‘Home of Esteam’, staat er op het bord bij de ingang, een zelfbedacht acroniem dat begint met de E van empathie en eindigt met de M van wiskunde – en bij elkaar achting betekent. Hier kreeg ze de kansen die ze in de Bronx nooit zou hebben gekregen: ze nam deel aan een speciaal wetenschapsproject voor slimme studenten en deed drie jaar lang onderzoek naar de invloed van antioxidanten op de levensduur van de worm C. Elegans. Ze eindigde ermee op een tweede plaats in een wereldwijde wetenschapswedstrijd, wat werd beloond met een naar haar vernoemde asteroïde.

Ocasio-Cortez was een nerd, maar wel een sociaal vaardige. ‘Ze was ook heel goed in het presenteren van haar werk’, aldus haar leraar natuurwetenschappen Michael Blueglass vorig jaar tegen de plaatselijke krant The Journal News. ‘Ze kon complexe onderwerpen uitleggen aan een publiek op alle niveaus.’

Conservatieve critici hebben haar vanwege haar Yorktown-tijd proberen af te schilderen als een elitemeisje, maar wie ziet waar ze destijds woonde weet wel beter. Het dorp, verscholen in de plooien van de Hudson Valley, is een verzameling eenvoudige houten huizen met Honda Civics en Toyota Corolla’s voor de deur. In de tuintjes staan Amerikaanse vlaggen en basketbalpalen. Ja, boven op de hellingen staan de grotere huizen, en 10 kilometer verderop ligt Chappaqua, het dure dorp waar de Clintons wonen. Er zijn mensen met geld, in deze contreien. Dat is waar moeder Cortez schoonmaakte.

Alexandria Ocasio-Cortez afgelopen januari tijdens de eerste sessie van het congres in Washington. Beeld Getty Images

De familie Ocasio-Cortez was in Yorktown nog steeds een arbeidersgezin. Het enige verschil met de Bronx was dat hier, 60 kilometer noordelijker, de Amerikaanse droom nog bestond. Wie hier hard werkte, zou het ver kunnen schoppen. Het verhaal van Ocasio-Cortez is een klassiek verhaal van opwaartse mobiliteit. Haar ouders hadden een van de steeds schaarser wordende routes naar boven gevonden.

Drie keer de tegenpool van de oudere witte man

Alles wat Ocasio-Cortez doet of ooit heeft gedaan, is het mikpunt van conservatieve kritiek. Dat ze niet écht uit de Bronx komt. Dat ze Sandy werd genoemd. Dat ze danste op het dak van haar universiteit in Boston. Dat ze weleens dure kleren draagt. Alles waaruit blijkt dat ze zich heeft ontworsteld aan haar arme afkomst is verdacht – alsof het niet juist iets heel Amerikaans is, iets waar Republikeinen trots op zouden moeten zijn, wanneer iemand zich aan een arme afkomst ontworstelt en succesvol wordt.

De aanvankelijke kritiek was dan ook niet zozeer inhoudelijk. Al sinds juni vorig jaar, toen Ocasio-Cortez bij de Democratische voorverkiezingen, na een intensief grondoffensief in de gekleurde New Yorkse wijken Queens en de Bronx een machtige partijgenoot van zijn zetel stootte, besteedt de rechtse zender Fox News bijna dagelijks zendtijd aan haar, een aandacht die zij zelf een ‘obsessie’ noemt. Ze zou ‘stom en totaal onwetend over alles’ zijn (en desondanks zo zelfverzekerd, klaagde presentator Tucker Carlson – ‘ligt dat aan ons onderwijs?’) en ‘een krijsende malloot’. Het zijn logische diskwalificaties, vanuit dit bastion bezien: een jonge, gekleurde vrouw is drie keer de tegenpool van de oudere witte mannen die de meerderheid vormen van het Republikeinse electoraat.

Maar langzamerhand is de hoon ook inhoudelijk geworden. Terwijl Ocasio-Cortez voor de Democraten een voorbeeld is, proberen de Republikeinen van haar een schrikbeeld te maken. Haar ‘democratische socialisme’ met door de overheid verstrekte gezondheidszorg, gratis hoger onderwijs, een minimumloon van 15 dollar, een baangarantie en betaalbare woonruimte voor iedereen, en een hoogste belastingschijf van 70 procent, wordt de laatste weken steeds explicieter gelinkt aan het mislukte socialisme van Venezuela, waar de inwoners honger lijden en een opstand nabij is. President Trump noemde het zelfs in de State of the Union, als opmaat naar de verkiezingen volgend jaar, in een passage die teruggreep op de retoriek van de Koude Oorlog:

‘We veroordelen het regime van Maduro, wiens socialistische beleid de natie in abjecte armoede heeft gestort. Hier, in de Verenigde Staten, zijn we ook geschrokken van nieuwe pogingen socialisme in ons land te introduceren. Amerika is gegrondvest op vrijheid en onafhankelijkheid – niet op regeringsdwang, dominantie en controle. Vanavond hernieuwen we ons voornemen dat Amerika nooit een socialistisch land zal worden!’

USA, USA, scandeerden de Republikeinse politici.

Het is niet alleen Ocasio-Cortez die zo tot vijand wordt gebombardeerd, maar ook alle andere Democraten die zich met haar en haar ideeën associëren, uit overtuiging of uit electoraal oogpunt. Ook Bernie Sanders noemde zich tijdens de presidentsrace van 2016 al een socialist, maar het Democratische establishment kon zich daar toen nog makkelijk van distantiëren, want Sanders was geen lid van de partij. Nu zitten de zelfbenoemde socialisten in de partij zelf, en nemen de belangrijkste presidentskandidaten hun ideeën over.

De Green New Deal is tot dusver het ideale mikpunt van ideologische spot gebleken, voor de Republikeinen. De door Ocasio-Cortez en haar mede-opsteller, senator Ed Markey, gepresenteerde resolutie bevat nogal wat verstrekkende voorstellen die op zijn zachtst gezegd idealistisch zijn. Binnen tien jaar zou de hele energievoorziening geen broeikasgassen meer mogen uitstoten, en zou de hele woningvoorraad gemoderniseerd moeten zijn. Vliegtuigen moeten zo veel mogelijk plaatsmaken voor railvervoer, en en passant moet de hele scheefgegroeide Amerikaanse maatschappij worden rechtgezet. Onderdeel 4.H van de resolutie belooft bijvoorbeeld een ‘gegarandeerde baan met een salaris dat een gezin kan onderhouden, met ouderschaps- en ziekteverlof, met betaalde vakanties en pensioenzekerheid voor alle inwoners van de Verenigde Staten’.

Dat is al bijzonder ambitieus, in Amerika, maar daarnaast belandde er op de website van Ocasio-Cortez ook een uitlegformulier over de Green New Deal, waarin stond dat er economische zekerheid moest komen voor Amerikanen die niet wilden werken en de indruk werd gewekt dat koeien en vliegtuigen zouden worden afgeschaft. De uitleg werd later weer van de site gehaald en Ocasio-Cortez twitterde dat ‘de ingediende resolutie de enige echte Green New Deal’ is, maar het uitlegformulier zal nog lang blijven rondzingen in conservatieve kringen.

Achter de bar werkte Ocasio-Cortez aan haar campagne

Flats Fix, de taco- en tequilatent waar Ocasio-Cortez na haar terugkeer in New York als barvrouw de eindjes aan elkaar probeerde te knopen, is een smal etablissement bij Union Square in Manhattan, met een fiets en een surfboard en tl-lampen aan het plafond, met posters van boksers en blote billen op het strand, waar de wc het niet doet en de alcoholvergunning net is ingetrokken. Daar, wijst barman Nelson naar een plekje achter de bar tussen de kerstboomlichtjes en vlaggetjes van Latijns-Amerikaanse landen, klapte Ocasio-Cortez haar laptop open om tussen het bereiden van de drankjes door haar campagne te organiseren.

In de kast achter de bar staat een gouden bokaal tussen de bierflesjes. ‘2016: Sandy’, staat erop. Ze kreeg de beker als kampioen ‘marguerita enabler & tequila explainer’. Grapje van twee vaste klanten, zegt Nelson, maar typerend voor Ocasio-Cortez. ‘Wat ze doet, wil ze zo goed mogelijk doen. En ze wil het mensen naar de zin maken. En ze vertelt graag hoe de wereld in elkaar zit. Ook als het om tequila gaat.’

Afgevaardigde Alexandria Ocasio-Cortez: 'Alleen radicalen zoals Abraham Lincoln en Franklin Delano Roosevelt hebben dit land veranderd.' Beeld AFP

Ocasio-Cortez werpt een nieuwe blik op ondergesneeuwde zaken

Uitleggen: dat is wat Ocasio-Cortez ook als volksvertegenwoordiger is blijven doen. ‘Ze verschuift het Overton-venster’, hoor je de mensen zeggen. Dat komt erop neer dat ze onderwerpen in beeld brengt die vroeger buiten het blikveld vielen. Een marginaal belastingtarief van 70 procent voor inkomens boven de 10 miljoen dollar? Het was sinds president Reagan geen gespreksonderwerp meer, zelfs al bestond er in de jaren veertig en vijftig een toptarief van 91 procent. Maar nu er weer over wordt gepraat, blijkt er gewoon een meerderheid van Amerika voor te porren te zijn.

Is er een gevaar dat ze het venster zo ver verschuift dat gematigd beleid helemaal uit beeld verdwijnt? Is er een risico dat de Democraten, in de ban van Ocasio-Cortez, zo ver naar links opschuiven dat de kiezers het niet meer kunnen volgen? Is het mogelijk dat de Democraten vergeten dat ze hun overwinning in november niet zozeer te danken hadden aan de progressieve millennials, maar aan middelbare vrouwen in de voorsteden? Die misschien niet zo veel zin hebben in een groene revolutie?

Dat is wel waar de Republikeinen op hopen. Typerend was het voorstel van Mitch McConnell deze week, de leider van de Republikeinen in de Senaat. Hij wil de Green New Deal graag ter stemming brengen. Niet om de resolutie aan te nemen, maar om al die Democratische senatoren die president willen worden on the record te krijgen, met een ja-stem voor een voorstel dat de Republikeinen de komende anderhalf jaar verder belachelijk kunnen maken.

Toch is het ook voor hen een riskante tactiek: volgens een peiling in december zou 64 procent van de Republikeinen ook wel voor een Green New Deal voelen. Dan heeft Ocasio-Cortez het Overton-venster precies goed gericht, en zou het voor de Democraten een winnend verkiezingsthema kunnen zijn.

Noem je jezelf een radicaal?, vroeg interviewer Anderson Cooper begin januari aan Ocasio-Cortez, in het programma 60 Minutes op CNN. ‘Tja, ik denk dat het alleen radicalen zijn geweest dit die land hebben veranderd’, antwoordde ze. ‘Abraham Lincoln nam het radicale besluit om de Emancipatie Proclamatie te tekenen [tegen de slavernij]. Franklin Delano Roosevelt nam het radicale besluit om te beginnen met programma’s zoals sociale zekerheid. Dus ja, als dat het is wat radicaal betekent, noem mij dan maar een radicaal.’

Een jaar geleden was ze nog barvrouw in een tacotent, nu is Alexandria Ocasio-Cortez de invloedrijkste Democraat in Washington. Met haar linkse standpunten verovert de 29-jarige de harten van veel Amerikanen, maar ze krijgt ook te maken met fel verzet uit de conservatieve hoek.

In november 2018 stelden meer vrouwelijke kandidaten dan ooit zich beschkbaar voor een verkiezing in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden. De vrouwen vechten terug. Naast Ocasio-Cortez waren er nog drie prominente vrouwelijke kandidaten.

Je krijgt niet zomaar meer vrouwen in de politiek, je moet ze actief werven en ze trainen, stelt politicoloog Julia Wouters. In haar boek buigt zij zich over de vraag waarom in Amerika wél meer vrouwelijke politici komen en wat Nederland daarvan kan leren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden