Radicale islamisten winnen invloed bij Syrische rebellen

De Syrische burgeroorlog krijgt een almaar sektarischer karakter, een trend die door het regime in gang is gezet.

BEIROET - Radicale islamistische groepen krijgen steeds meer invloed op de Syrische rebellenbeweging. Daarin groeit de frustratie over een uitzichtloze strijd die steeds meer een religieus karakter krijgt.


Intussen betekent inactiviteit van westerse staten en hun bondgenoten dat de slechtbewapende rebellen hun heil zoeken bij private islamistische netwerken in de Golf. En wiens brood men eet, diens woord men spreekt.


De ontwikkeling van de Farouq-briade is exemplarisch. De invloedrijke strijdgroep in Homs, die vanaf het begin waarden als democratie en vooruitgang propageert, nam eind vorig jaar als nieuw logo gekruiste zwaarden op een zwarte achtergrond. De leider en zijn officieren lieten de snorloze baard staan die conservatieve salafisten prefereren, en Farouqs rebellen gingen voortaan de strijd in met hoofdbanden voorzien van islamitische teksten.


Ook elders nemen uitingen van de radicale islam toe onder rebellen. Spandoeken die vragen om vrijheid en democratie concurreren tijdens demonstraties steeds vaker met leuzen voor invoering van islamitische wetgeving. In Aleppo, Idlib en andere brandhaarden groeit de invloed van islamistische strijdgroepen gestaag. Buitenlandse jihadisten druppelen het land in en de ultraradicale Jabhat al-Nusra, verantwoordelijk voor een reeks bloedige zelfmoordaanslagen - en volgens sommige westerse inlichtingenfunctionarissen gelieerd aan Al Qaeda - vecht tegenwoordig in Aleppo openlijk naast de reguliere rebellen.


De islamistische strijders in Syrië behoren over het algemeen tot het 'salafisme', een zeer conservatieve stroming in de islam met als ultiem doel een staat waarin rigide islamitische wetgeving het leven richting geeft.


Veel van de rebellen komen van het platteland, waar liberale interpretaties van de islam nog dunner gezaaid zijn dan in de steden. Daarbij grijpt men in tijden van oorlog over het algemeen terug op religie: een goede gelovige maakt kans op een gang naar het paradijs - een fijne gedachte wanneer de dood altijd op de loer ligt.


In Syrië speelt ook besluiteloosheid van de internationale gemeenschap de radicale islam in de kaart, zeggen meerdere analisten. 'De Syrische rebellen krijgen nauwelijks steun van het Westen of hun bondgenoten', zegt Thomas Pierret, politicoloog verbonden aan de Universiteit van Edinburgh en auteur van het boek Religie en Staat in Syrië dat binnenkort verschijnt. 'Saudi-Arabië en Qatar geven wat kogels en machinegeweren, maar beperken onder druk van Amerika hun hulp. De rebellen willen geleide antitankraketten en luchtafweer, maar de Amerikanen zijn bang dat die in handen van radicale moslims vallen. Dat beleid creëert de situatie die ze proberen te voorkomen: oppositiestrijders richten zich tot islamisten.'


Terwijl de Verenigde Staten hun hulp beperken tot 'niet-dodelijke' steun en hun Arabische bondgenoten dwingen de hand op de knip te houden, schieten in de conservatieve Arabische Golf private netwerken uit de grond die rebellen proberen bij te staan. Via de tv vinden inzamelingsacties plaats, rijke zakenmensen sturen om religieuze redenen geld, Syrische expats financieren wapentransporten.


Er zijn netwerken te over, meestal van streng-islamitische signatuur. Overheden laten de private hulpacties grotendeels ongemoeid: uiteindelijk gaat het om soennitische rebellen die ideologisch dicht bij de Golfarabieren staan. De netwerken kunnen kiezen en sturen hun geld naar de groepen die zich het conservatiefst opstellen. De Syrische rebel die zich als seculiere democraat profileert, kan rekenen op walkie-talkies en nachtkijkers van de VS. Wie een baard laat staan en hard Allahu akbar roept, kan bij de Golf aankloppen voor mitrailleurs en raketwerpers.


De beweging naar radicalere islam voedt ook het almaar sektarischer karakter van de Syrische burgeroorlog, een trend die door het regime in gang is gezet. Vanaf het begin heeft het regime de oppostie geprobeerd af te schilderen als een bende radicale islamisten. Daardoor hebben veel religieuze minderheden zich aan de kant van het regime geschaard, terwijl bijna de hele rebellenbeweging nu uit soennitische moslims bestaat.


Het salafistische gedachtengoed is nog een minderheid onder die rebellen. Maar hoe langer gematigde rebellen lijdzaam moeten toezien hoe kogels en dollars naar hun conservatieve collega's stromen, hoe radicaler de Syrische islam zal worden.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.