Radicale islam rukt op in Bangladesh

Wasqishur Rahman (27) was maandagmorgen op weg naar zijn werk in een reisbureau in de Bengaalse hoofdstad Dhaka, toen uit de verkeersdrukte drie jonge mannen opdoken. Een paar minuten later was Rahman dood, neergestoken met machetes, vermoord vanwege de islamkritische en satirische blogs die hij schreef in zijn vrije tijd, onder het pseudoniem 'lelijk eendje.'

Beeld anp

De brute moord op Rahman lijkt op de moord van schrijver Avijit Roy, een maand geleden. Roy woont in de VS, maar was met zijn vrouw op vakantie in zijn geboorteland, toen hij op straat werd neergestoken door islamisten, na een bezoek aan een boekenmarkt. Roy staat in Bangladesh bekend om zijn uitgesproken atheïsme en zijn omstreden boek 'Het virus van het geloof.'

Maakt de radicale islam in het dichtbevolkte deltaland een opmars? Ja, zegt Ulfikar Ali Manik, verslaggever voor de Engelstalige krant Daily Star, 'Maar die is niet gisteren begonnen, maar al zeker tien jaar bezig.'

In eerste instantie

In Bangladesh, dat zich in 1971 na een bloedige oorlog onafhankelijk verklaarde van Pakistan, is ruim 80 procent van de bevolking moslim. De rest is Hindoe. De seculiere grondwet werd in 1979 door President Ziaur Rahman, aan de macht gekomen door een militaire coup, vervangen door een islamitische. Maar in uitvoering was die politieke islam in eerste instantie gematigd.

De twee grote partijen in het politieke landschap, de nu regerende Awami League en de oppositionele BNP, zijn beide officieel seculier. Toch neemt het afgelopen decennium het aantal zwaar gesluierde vrouwen in het land toe, evenals het aantal jongens dat studeert aan streng islamitische seminaries, 'Madrassas', zoals de twee mannen die werden opgepakt op verdenking van de moord op Rahman.

Volgens David Lewis, socioloog en Bangladeshkenner aan de Londen School of Economics (LSE), zijn internet en sociale media een belangrijke oorzaak van de opkomst van de radicale islam, netals de terugkeer van gastarbeiders uit de Golfstaten die daar gecharmeerd zijn geraakt van de strikte politieke islam. Politiek worden de radicale islamisten vertegenwoordigd door splinterpartij Jamaat-i-Islami.

Het uitgesproken atheïsme en de islamkritiek van hoogopgeleide vrijdenkers als Rahman en Roy, zijn een reactie op de in het land steeds breder gedeelde sympathie voor de radicale islam.

Strijdperk

In eerste instantie was het internet het strijdperk waar strijdlustige islamisten en seculieren elkaar troffen. Maar twee jaar geleden verplaatste de strijd zich van het virtuele domein naar de straat.

In februari 2013 bezetten duizenden mensen het centrale Shaghbah-plein in Dhaka om te demonstreren voor de doodstraf van radicaal islamitische geestelijk leider die tijdens de onafhankelijkheidsoorlog met Pakistan had gecollaboreerd.

Een paar maanden later gingen de islamisten de straat op om te demonstreren voor de doodstraf voor blasfemie, met een lijst van 84 mensen die dat lot volgens hen verdienden. Een groot deel van de Bangladeshi sympathiseerde met hen.

De verkiezingen in januari 2014 vergrootten de ontstane politieke instabiliteit, omdat de BNP de overwinning van de Awami League betwist en sindsdien verwikkeld is in een tactische flirtage met de radicale Jamaat-i-Islami.

De islamgeoriënteerde publieke opinie is ook de reden dat journalist Ulfikar Ali Manik vermoedt dat de regering niet streng op zal treden tegen de verdachten van de moord op Rahman - ze willen hun electorale basis niet verliezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.