Radicaal en ascetisch als de ware revolutionair

'Natuurlijk' gelooft hij in de overheid. Maar zeker is ook dat de running mate van Romney morrelt aan de precaire balans tussen de burger en diezelfde overheid.

Paul Ryan heeft het ascetische van de typische financiënman. Hij geniet van de eenzaamheid van het cijferen, reduceert de werkelijkheid graag tot kale powerpointpresentaties en beult zichzelf zo af in de sportschool dat pakken en overhemden altijd net iets te ruim zitten om dat magere lijf en dat dunne nekje.

Normaal zou de Republikein een niet heel erg opvallende verschijning zijn, maar de afgelopen jaren heeft hij zich als lid van het Huis van Afgevaardigden ontpopt tot Amerika's radicaalste conservatief en hervormer. Zijn ascetisme is dat van de ware revolutionair. Sinds dit weekeinde is hij Mitt Romneys kandidaat voor het vicepresidentschap en vraagt iedereen zich af waar dit toe gaat leiden.

Vriend en vijand zijn het erover eens dat Romney een gedurfde keuze heeft gemaakt. Geheel tegen zijn voorzichtige natuur in. In de campagne hamerde de 65-jarige presidentskandidaat tot dusver vooral op de hoge werkloosheid (8,3 procent) onder president Obama. Hij zou daarin verandering brengen. Als voormalig zakenman wist hij als geen ander hoe hij de economie en banenmachine weer aan de praat kon krijgen, was zijn boodschap.

Echte ideeën

Maar het schoot niet echt op. Hoewel hij in de peilingen dicht op de hielen van Obama zat, slaagde hij er in de zogeheten swingstates (staten die twijfelen tussen de twee kandidaten en in november beslissend zullen zijn) vrijwel nooit in boven de president uit te komen. Dit feit gevoegd bij de klacht uit eigen kring dat zijn campagne mank ging aan echte ideeën en substantie, heeft hem nu kennelijk doen kiezen voor Ryan. Die heeft als zogeheten fiscaal conservatief een begrotingsplan opgesteld voor een zo klein en zuinig mogelijke overheid.

In één klap maakt Romney daarmee zijn ideologisch deficit goed. Bovendien paaide hij met Ryan, een favoriet van de Tea Party, de conservatieve factie in de Republikeinse partij die hem chronisch wantrouwt. Maar zijn keuze is, net als bij de cafébezoeker die na een paar biertjes besluit over te gaan op de kopstoot, niet zonder politieke risico's. Want Ryans ideeën over het snijden in sociale programma's voor ouderen en armen zijn zo ingrijpend dat daardoor onafhankelijke en gematigde kiezers kunnen worden afgeschrikt.

Al meteen zaterdag werd duidelijk hoezeer Ryan vuur aantrekt. Jim Messina en David Axelrod, van het campagnetam van Obama, stortten zich boven op de jonge politicus. Zij omschreven zijn plannen als 'extreem' en 'radicaal'. Door de gretigheid waarmee ze hem aanvielen, leek het alsof er een geschenk uit de hemel was neergedaald. Een BBC-journaliste twitterde dat Romney wel een heel bijzondere benoeming had gedaan: beide partijen waren er blij mee.

Maar niet alle conservatieven zijn enthousiast. Commentator Charles Krauthammer betwijfelde al enige tijd terug of Ryans ideeën in de verkiezingen bestand zullen zijn tegen de aanvallen van de Democraten. Over Ryans begrotingsplan voor de komende tien jaar zei hij: 'Met zijn 37 voetnoten wordt het misschien de meest van toelichting voorziene zelfmoordbrief uit de geschiedenis.'

Wegenbouwers

Ryan is echter niet iemand die zich van de wijs laat brengen. Hij is nog jong, 42 jaar, maar zit al lang in het Huis van Afgevaardigden, waar hij op 28-jarige leeftijd in gekozen werd. Hij komt uit een familie van wegenbouwers in Janesville, in de (swing-)staat Wisconsin. Zijn vader overleed toen hij zestien was. Hij was het die de man dood aantrof in zijn slaapkamer. Zijn vader werd nog geen zestig, net als zijn opa en overgrootvader. Het deed hem al vroeg afvragen wat hij met zijn leven wilde. 'Ik concludeerde dat het in het leven aankomt op zinken of zwemmen', zegt hij in een profiel in The New Yorker.

Hij las boeken van conservatieven als Ayn Rand, Friedrich Hayek en Milton Friedman, werd aangetrokken tot libertijnse ideeën, maakte in het Congres deel uit van een groep jonge conservatieven met de naam Young Guns' en ontwikkelde zich tot begrotingsexpert. Hij is voor het verkleinen van de verzorgingsstaat en het beperken van de rol van regering bij het beschermen van burgers die moeilijk voor zichzelf kunnen zorgen.

Onbetaalbaar

Ryan is ervan overtuigd dat Medicaid en Medicare, de sociale programma's voor medische bijstand aan armen en ouderen, zonder bezuinigingen onbetaalbaar dreigen te worden vanwege de vergrijzing en de daardoor stijgende kosten. Maar het gaat hem niet alleen om geld maar ook om het principe. 'Alleen door verantwoordelijkheid te nemen voor jezelf, zoveel als mogelijk is, kan men vrij zijn. En alleen wie vrij is kan verantwoordelijke keuzes maken - tussen goed en verkeerd, sparen en uitgeven, geven of nemen.' Bovendien: 'Eindeloos lenen is geen strategie, eerst moet er worden bezuinigd.'

Een van de manieren om te bezuinigen op Medicare is volgens hem het invoeren van vouchers waarmee ouderen zelf een verzekering kunnen kopen. De Democraten hekelen dit plan om dat het ouderen aan zichzelf overlaat met vouchers die de stijging van de medische kosten niet zullen volgen. Ook hekelen de Democraten de belastingplannen van Ryan, die volgens hen miljonairs en miljardairs bevoordelen boven de middenklasse. Obama heeft al gesproken van 'sociaal darwinisme', maar volgens Ryan is dit demagogie.

Zeker is dat hij morrelt aan de sociale arrangementen tussen overheid en burger die de vorige eeuw gestalte kregen onder Franklin Roosevelt (New Deal) en Lyndon Johnson (Medicaid en Medicare). Het past in een politiek klimaat, waarin een deel van rechts is geradicaliseerd en een absoluut geloof in individuele vrijheid lijkt aan te hangen. Ryan zegt zelf daarover: 'Natuurlijk geloven we in de overheid.' Volgens hem weet hij hoe belangrijk die kan zijn, want met het weduwen- en wezengeld dat zijn moeder ontving, kon hij naar de universiteit. Maar in de relatie tussen overheid en individu gaat het om de balans. Romney nam zaterdag een beetje afstand van zijn running mate met de mededeling dat hij met zijn eigen begrotingsplan komt. Maar de fanatieke jager Ryan stapt niet gemakkelijk opzij als hij iets in het vizier heeft. Als het jachtseizoen begint, kan hij niet wachten voor hij zijn eerste hert heeft geschoten, weten ze in Wisconsin.

1970 Als jongste van vier kinderen geboren in Janesville, Wisconsin

1988 Gaat studeren aan de Miami Universiteit in de staat Ohio

1991 Wordt stagiair voor senator Bob Kasten, een Republikein uit Wisconsin

1993 Speechschrijver voor de conservatieve Republikein Jack Kemp

1998 Als 28-jarige gekozen tot lid van het Huis van Afgevaardigden

2011 Zijn begrotingsplan wordt aangenomen in het door Republikeinen beheerste Huis. Het is kansloos in de Senaat met zijn Democratische meerderheid

2012 Op 11 augustus gekozen tot running mate van Mitt Romney

CV

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden