Radeloze nachtmerrie met acht geile knapen

Splendid's van Jean Genet door het Zuidelijk Toneel. Regie Ivo van Hove. In Toneelschuur Haarlem. Tournee t/m 23 december...

HEIN JANSSEN

Een spookhuis, een louche discotheek, een sm-kelder. Ergens daartussen speelt Jean Genets Splendid's in regie van Ivo van Hove zich af. In deze schaars verlichte ruimte bepalen stalen platforms, muziekflarden, radiogeluiden, verwonderd publiek en opgewonden spelers de sfeer. Alles en iedereen loopt door elkaar, niks geen nette stoeltjes met de spelers op veilige afstand. Een vierde wand? Welnee, helemaal geen wand! Ivo van Hove zet met deze voorstelling bij het Zuidelijk Toneel even een punt achter de traditie van groot gemonteerde moderne klassiekers.

Eerder dit jaar stuitte Van Hove op het pas ontdekte script van Splendid's. Genet schreef het stuk in 1948, was er niet gelukkig mee en wilde dat het pas na zijn dood werd uitgegeven. Vorig jaar werd het voor het eerst opgevoerd, bij de Schaubühne in Berlijn.

Zeven gangsters hebben een rijke miljonairsdochter gegijzeld en zich met haar verschanst op een verdieping van het luxueuze hotel Splendid's. Buiten stroomt het sensatiebeluste publiek, verslaggevers en politie samen. Binnen stijgt de spanning, omdat het ontvoerde meisje inmiddels is gedood en de mannen zich realiseren dat ze nog maar een paar uur te leven hebben.

De hotelverdieping wordt gaandeweg een broeikas waarin verraad, passie en verlangen tot een climax komen. Het is de zweterige, samenzweerderige sfeer die Genet zelf zo goed kende vanuit de goot, de kroegen, het leger en de gevangenis. 'Each man kills the thing he loves', dat is het eigenlijk.

De gangsters voeren stuk voor stuk hun doodsstrijd, de één poserend als een pornoster uit een homofilm, de ander schietend met zijn mitrailleur als een kind dat cowboytje speelt, de derde schreeuwt in wanhoop al zijn verwarde gedachten uit. Een overgelopen agent die zich bij de bende aansluit, fungeert als speer- en middelpunt.

In deze duistere wereld, die afschrikwekkend en begeerlijk tegelijk is, laat Van Hove zijn acteurs volledig uit hun dak gaan. Eerst slenteren ze tussen het publiek door, later beklimmen ze de platforms, die door de technici tussen het publiek door verreden worden als de gebeurtenissen een wending nemen. Het dramatische hoogtepunt is de transformatie van bendeleider Jean (Bart Slegers) tot het vermoorde meisje. In haar jurk vertoont hij zich op het balkon.

Het stuk dat aanvankelijk niet meer is dan wat homo-erotisch gelebber en masturbatietheater in de meest letterlijke zin, wordt na die balkonscène een theatrale aanklacht tegen de bourgeoisie buiten, tegen de verstikkende burgerlijke moraal, die mensen in dit soort benarde situaties dwingt.

De agressie en het verlangen worden tamelijk extreem verbeeld. Een van de jongens, trillend van geilheid en doodsangst verklaart zijn liefde aan een ander bendelid: 'Ik ben niet iemand die zomaar verliefd is op een andere vent, maar iemand die verliefd is op het avontuur dat ze noch de één noch de ander apart hadden kunnen beleven.' Terwijl hij deze woorden spreekt, trekt de ander zich af. Elders, op de andere podia, wordt er gespuwd, gesnoven, gevochten en geschreeuwd. Regelmatig knallen de mitrailleurs over de hoofden van het publiek heen, uit de speakers klinkt de opgewonden stem van radioverslaggevers en het muziekdecor plakt Nirvana, Mozart en Josephine Bakers J'ai deux amours aan elkaar.

In deze enscenering heeft Van Hove de groep bewust uit elkaar getrokken en is Splendid's een performance van acht radeloze mannen - in opperste eenzaamheid. Door de afwijkende vorm waarbij het publiek haast op de lip van de spelers zit, wil Van Hove ons deelgenoot maken van die radeloosheid - en ook van de passie. Dat lukt eerst niet, omdat deze hele bizarre onderneming in zijn eigen rigiditeit kopje onder dreigt te gaan. Maar allengs sleuren de acteurs je mee hun nachtmerrie in en het is hun volledige overgave die het stuk een onweerstaanbare kracht geeft.

Met Bart Slegers voorop, als de bendeleider Jean en vooral als de Vrouw tegen wie de haat zich keert. Steven van Watermeulen is een angstaanjagend, maar tegelijk spannend geflipte agent en bij de nieuwe acteurs is Benjamin Verdonck als de romanticus Bravo een ontdekking. Jonglerend met zijn tong, zijn frêle lichaam kronkelend in een aanzet tot dans, zijn verlangen en geilheid, zijn vurige tekst, hij toont alles met lef en grandeur.

'Ze zijn in rokkostuum, met een baard van vier dagen. Niet gekamd. Ze houden constant hun mitraillette vast, zelfs als ze dansen. Ze komen nooit aan elkaar.' Zo schrijft Genet het voor en zo volgen Van Hove en zijn spelers deze regie-aanwijzing exact op. Het is een voorstelling over niet aangeraakt worden. En over wat voor narigheid daarvan kan komen.

Hein Janssen

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden