onderzoek Racisme op voetbalveld

Racisme op het voetbalveld: openlijk en bedekt

Spreekkoren, zoals die bij de wedstrijd Den Bosch - Excelsior, zijn niet uitzonderlijk. Spelers met een migratieachtergrond krijgen vaker te maken met racisme, zowel openlijk als bedekt. 

Spelers kalmeren Ahmad Mendes Moreira (l) van Excelsior na racistische spreekkoren. Beeld BSR Agency

Voetballers met een migratieachtergrond ervaren discriminatie en racisme op verschillende wijze. Sommigen voelen intense pijn. Anderen herkennen het wel, maar betrekken het niet op zichzelf. Sommige voetballers putten zelfs kracht uit racisme rond de velden. Dat blijkt uit onderzoek dat cultuursocioloog Fiona Harmsen deed met het Mulier Instituut en de Erasmus Universiteit.

Harmsen publiceerde onlangs een onderzoek naar racisme in voetbal Racisme, sociale kramp en innerlijke drijfkrachten in het betaald voetbal. De onderzoekers spraken uitgebreid met tien jonge niet bij naam genoemde voetbalprofs met een migratieachtergrond, in de leeftijd van 17 tot 22 jaar. Het onderzoek tracht de belevingswereld van de getroffenen bloot te leggen. ‘De overheid financiert dergelijk onderzoek nauwelijks. Dat ligt te gevoelig’, aldus Harmsen. 

Racisme in voetbal is niet alleen een kwestie van openlijk verbaal geweld, zoals de racistische bejegening van voetballer Ahmad Mendes Moreira door supporters van FC Den Bosch. Het is institutioneel. De uitkomsten van de interviews zijn soms schokkend. Zo zegt een van de geïnterviewden: ‘Het meest bizarre dat ik heb meegemaakt, is dat mijn toenmalige zaakwaarnemer een gesprek had met de technisch directeur, ze wilden mij niet contracteren omdat ik niet voldeed aan de publieke eisen. Ik was niet de ideale speler, want ik had geen blauwe ogen en blonde haren. Ik was niet wat het publiek wilde zien.’

Een ander vertelt over een vernederende actie van een trainer, die in de spelersbus twee spelerspassen terug moest geven. ‘Jongens, wie is dit, ik zie hem niet’, zegt de trainer over de beledigde voetballer. De speler barstte thuis in huilen uit. Een tijdje later vond hij na het douchen een banaan in zijn tas.

Banaan

De ondervraagde spelers kregen ook beelden te zien. Onder meer van de veelvuldig gediscrimineerde Italiaanse spits Mario Balotelli, die in de clip een terneergeslagen indruk maakt. Maar ook van de Zweed Zlatan Ibrahimović, die vertelt dat hij ontelbare malen is geraakt door ‘verstopt racisme’, omdat hij geen Andersson of Svensson heet. Hij stelt dat hij tien keer zoveel heeft moeten doen om de top te bereiken en dat hij daarvan ook sterker is geworden. Want ook dát blijkt uit het onderzoek: sommigen putten kracht uit racisme, hoe vreselijk hun bejegening ook is.

Eén geïnterviewde, die het racisme heeft omgezet in kracht vertelt: ‘Ik heb het gevoel dat ik niet naar beneden te krijgen ben. Ik voel me zo sterk, zo goed. Als mensen op je gaan haten, dan doe je iets goed. Ik krijg daar zo’n kick van, ga door, lekker bezig.’ En: ‘Ja fock it, fock iedereen…als iemand een banaan naar me zou gooien, desnoods eet ik hem op.’

De spelers vinden het doorgaans moeilijk de problematiek aan te kaarten, vanwege de ‘sociale kramp’ over het onderwerp. Door persoonlijke ervaringen, in de sport en daarbuiten, en door berichtgeving bestaat over het algemeen weinig vertrouwen in de meestal witte leidinggevenden. De preventie van discriminatie is volgens het onderzoek moeilijk te agenderen, omdat veel witte Nederlanders overtuigd zijn van hun tolerantie en zich niet bewust zijn van hun privileges. Zo bekleden zij vrijwel alle machtsposities.

Die sociale kramp dreigt almaar te groeien. In de conclusies tekenen de onderzoekers op: ‘De resultaten impliceren tevens dat er vanuit de spelers met een migratieachtergrond ook vooroordelen zijn ontstaan richting ‘witte’ Nederlanders en er inmiddels sprake lijkt te zijn van wederzijds wantrouwen, wat onderling niet wordt uitgesproken.’

‘Monddood’  

Degenen die machtsposities bekleden zullen moeten nagaan in hoeverre ze bijdragen aan de bestaande situatie. Harmsen: ‘Het is tijd om de cirkel te doorbreken. Laat iedereen eens bij zichzelf te rade gaan. Wat dragen we zelf bij om tot ander gedrag te komen? Meestal gaan we snel weer over tot de orde van de dag.’ Een van de spelers die Harmsen sprak, zei: ‘Spijt is niet genoeg. Ik wil daden zien.’

Harmsen is eigenaar van Be.People., dat mentale voorwaarden traint voor organisaties die inclusief willen zijn. Ze is uitgesproken over de taak die FC Den Bosch wacht nadat de club de racistische spreekkoren richting Moreira van Excelsior bagatelliseerde. De club moet niet alleen onderzoek doen naar zijn supporters, maar ook naar zichzelf. ‘De ontkenning, dat is het ergst. Vooroordelen zitten in ons systeem. Er is overal racisme. Die waarheid wordt vaak niet erkend.’

Trainer Erik van der Ven van Den Bosch verschool zich achter een verklaring van de club en noemde Moreira in eerste instantie een zielig mannetje. Harmsen: ‘Hij kan zich afvragen hoe het mogelijk is dat dat zijn eerste reactie is. Je kunt je ook afvragen wat ze bij FC Den Bosch zelf doen om een topsportklimaat voor iedereen te scheppen. Is dat helemaal vrij van dagelijks racisme? Als een staf helemaal wit is, is het voor spelers met een migratieachtergrond heel moeilijk om vrij te spreken over dit soort onderwerpen. Dat is te onveilig, en daarmee maak je mensen als het ware monddood.’

Lees verder 

Mendes Moreira: ‘Dit is een heel zwarte bladzijde, maar ik geloof in dit land. Nog steeds’
Grote spelers als Balotelli en Lukaku krijgen weleens te maken met racisme, maar dat het ook naar Nederland zou komen en hem zou treffen, dat had Excelsior-buitenspeler Ahmad Mendes Moreira nooit verwacht. ‘Ik keek nog eens naar die mannen en zag dat ze het echt tegen mij hadden. Toen brak ik.’

KNVB: wij kunnen het maatschappelijk probleem van racisme niet alleen verdrijven
De KNVB ziet zichzelf als partner van de overheid om het maatschappelijk probleem van racisme in het voetbal aan te pakken.

Oud-directeur FC Den Bosch: ‘Het is heel pretentieus om te zeggen dat je als club greep hebt op al je supporters’
Zes jaar later kan Peter Bijvelds zich er nog over verbazen: hoe jong sommige supporters van FC Den Bosch waren die AZ-spits Jozy Altidore in januari 2013 met oerwoudgeluiden bestookten.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden