Race tegen de klok in Kosovo

Als er niet heel snel een oplossing komt voor de hoge werkloosheid en de afscheiding van Noord-Kosovo, dreigt nieuw geweld, zegt Yannick du Pont....

Na acht jaar onduidelijkheid heeft Kosovo de onafhankelijkheid uitgeroepen, hierin gesteund door de Verenigde Staten en verscheidene lidstaten van de EU. Nadat afgelopen zaterdag de EU besloot een internationale missie naar Kosovo te sturen, verklaarde de Kosovaarse premier Hasim Thaqi de provincie afgelopen zondag onafhankelijk.

Een onzekere periode staat de fragiele staat nu te wachten. Het is aan de Europese missie, geleid door de Nederlander Pieter Feith, het land te helpen zich door deze periode te slaan. Het terugdraaien van de feitelijk reeds voltrokken opdeling van Kosovo en het scheppen van werkgelegenheid zijn zon - der twijfel de belangrijkste uitdagingen.

Als resultaten op deze terreinen uitblijven, zal dat zeker tot nieuw geweld leiden, met mogelijk verstrekkende gevolgen voor andere Balkanrepublieken.

Kosovo viert haar onafhankelijkheid massaal. De straten van de hoofdstad Pristina waren het hele weekeinde het toneel van grootse volksvieringen. Tenminste, voor de Albanezen die 90 procent van de bevolking uitmaken. De 8 procent Servische inwoners zijn woedend en verzetten zich hevig, hierin gesteund door Belgrado. Dit verzet is al sinds de NAVO-inval van 1999 ingezet en buitengewoon effectief gebleken in gemeentes waar Serviërs in de meerderheid zijn.

Zo staan de vier noordelijkste gemeentes van Kosovo onder directe bestuurlijke controle van Belgrado. De regering in Pristina en de internationale gemeenschap hebben hier de laatste jaren feitelijk geen enkele zeggenschap meer. Sterker nog, de EU is inmiddels volledig van het Kosovo-Servische grondgebied verjaagd. Het kantoor dat de EU-missie enkele maanden geleden in Noord-Kosovo feestelijk opende, is na twee bomaanslagen volledig ontruimd en de huur is door de Servische eigenaar opgezegd. Inmiddels lijkt het er zelfs op dat Servische leden van de Kosovaarse politie ieder moment kunnen overlopen naar Belgrado. Het is dus niet de vraag hoe een opdeling van Kosovo voorkomen kan worden, maar of de EU erin zal slagen de huidige feitelijke opdeling ongedaan te maken.

Als dit mislukt, kan het conflict overslaan naar het zuidelijke deel van Servië, waar een grote meerderheid van de bevolking Albanees is. Hier zinspelen lokale politici al jaren openlijk op een aan - sluiting bij Kosovo.

In 2001 leidde dit al eens tot een gewapend conflict dat met veel moeite door internationale bemiddeling kon worden beëindigd. Interessant genoeg speelde dezelfde Pieter Feith die nu de EU-missie in Kosovo leidt indertijd een sleutelrol bij het beteugelen van deze crisis. Een ervaring die hij in zijn nieuwe positie nodig zal hebben. De andere uitdaging voor de EUmissie is het spoedig scheppen van grootschalige werkgelegenheid.

Meer dan de helft van de beroepsbevolking is werkloos, en bestaat voor het grootste deel uit laaggeschoolde jonge mannen. Deze jon - geren zijn verantwoordelijk voor vrijwel alle grote rellen in Kosovo de afgelopen tientallen jaren. Ook hier ligt een oplossing niet voor de hand. De economie zit diep in het slop en uitzicht op snel herstel is er niet. De groei van de economie blijft ver achter bij de groei van de beroepsbevolking. De zeer beperkte banengroei van de laatste jaren is bij lange na niet genoeg om de 35.000 jongeren die elk jaar de arbeidsmarkt betreden aan werk te helpen. Grote aantallen jonge mannen zitten steeds langer zonder werk. Met de jongste bevolking van Europa (de helft is jonger is dan 24 jaar) is het dan ook slechts een kwestie van tijd voordat nieuwe onlusten uitbreken indien er geen economisch perspectief wordt geboden.

De Albanese bevolking van Kosovo verwacht enorm veel van de onafhankelijkheid en de komst van de Europese missie. Velen verwachten dat dit direct zal leiden tot veel nieuwe werkgelegenheid. Dit zal echter al gauw onjuist blijken, zo waarschuwen economen in Kosovo al geruime tijd. Op het moment dat dit besef ook doordringt tot de werklozen zelf, zal dit tot grote frustraties leiden en mogelijk tot sociale onrust.

De hoge jongerenwerkloosheid en de afscheiding van Noord-Kosovo zijn ieder op zichzelf al reden genoeg om de gewelddadigheden in Kosovo opnieuw te doen oplaaien. Maar de combinatie van de twee maakt de situatie in Kosovo momenteel zeer explosief. Het is nu aan de nieuwe Europese missie om oplossingen aan te dragen. Veel tijd is er niet om resultaat te laten zien. Maar er is geen alternatief.

Het oplaaien van etnisch geweld in Kosovo zal gemakkelijk overslaan naar het zuiden van Servië, en wellicht zelfs naar Bosnië-Herzegovina en Macedonië. De vooruitgang die de afgelopen jaren geboekt is zal dan in rap tempo ongedaan worden gemaakt.

Yannick du Pont werkt sinds 1994 op de Balkan, sinds 2000 vooral in Kosovo, voor de Nederlandse ontwikkelingsorganisatie SPARK.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden