Column

Raam dicht, deur wijd open

Uit het feit dat migranten hier komen, volgt niet dat ze het recht hebben hier te zijn.

Fort Europa: een lachertje... Beeld EPA

Deze maand is het alweer acht jaar geleden dat Hendrik Jan Schoo overleed. Hij was met 61 veel te jong. Voor mij was 'HJ', eerst hoofdredacteur van Elsevier, later Volkskrant-commentator, een baken in de vaderlandse journalistiek. Weg van het journalistieke moralisme, de feiten wegen. Die aap moet van je schouder, zei hij. Let niet op wat ze ervan denken, maar schrijf op hoe het volgens jou zit. Ik dacht aan hem toen de hoofdredacteur van deze krant van de week een serie aankondigde over het vluchtelingenvraagstuk. Zo'n serie had Schoo vijftien jaar geleden ook geschreven.

Er zijn meer conflicten in de buurt dan ooit, schreef Philippe Remarque in zijn inleiding. Hogere hekken helpen niet. Kunnen we andere mogelijkheden verkennen? Altijd goed, een brandende kwestie bespreken. Maar ik houd ook mijn hart vast. Zijn er andere smaken dan lágere hekken en als we ze niet buiten kunnen houden, laten we ze binnen? Het boekje van Schoo ligt voor me: De verwarde natie - dwarse notities over immigratie. Hij schreef zijn columns tussen 1994 en 2000. Verschillen zijn er, 9/11 was nog niet gebeurd, geen Irakoorlog, geen vergeefse bezetting van Afghanistan. Geen IS, geen Syrische oorlog, ook geen slachtpartij bij Charlie Hebdo.

Er zijn ook overeenkomsten, de meeste deprimerend. Zoals de landen van waaruit de meeste vluchtelingen komen. Dat waren ook toen al Afghanistan, Irak, Iran en Somalië. Dat relativeert het sentiment dat de mensenstroom onze eigen schuld is, want een direct gevolg van het westerse geblunder in de Irakoorlog. Zo kom ik op het hoofdpunt van Schoo's kritiek, dat ook vijftien jaar later nog hout snijdt: de subtekst van alle argumenten voor het toelaten van meer migranten is nu net als toen dat er eigenlijk geen argumenten tegen zijn.

Fort Europa

De Volkskrant buigt zich de komende weken over de ongekende vluchtelingencrisis die Fort Europa doet kraken. Wie zijn de migranten, wat zijn de gevolgen en kan het ook anders? Het probleem is zo ingewikkeld dat we zouden willen wegkijken, maar dat gaat niet lukken, schrijft hoofdredacteur Philippe Remarque in zijn introductie.

Net als toen is er een glijdende schaal tussen vluchtelingen, asielzoekers, migranten en overige vreemdelingen. Uit het feit dat ze komen, volgt dat ze allemaal het recht hebben om hier te zijn. Met goed fatsoen kun je niet tegen zijn. Op zijn Schoo's: 'Het feit werd vanzelf tot norm.' Ik denk niet dat de ellende in de wereld nu groter is. In de jaren tachtig woedde de oorlog tussen Irak en Iran met een miljoen doden. De slachtoffers van de terreur van Saddam Hoessein vielen bij tienduizenden, die van Hafez al Assad (de vader) idem.

Het verschil is dat de wereld kleiner werd, de iPhone verscheen en dat de verwachtingen van migranten hoger werden.

Ook nu nog wordt met man en macht geprobeerd dit probleem buiten de politiek te houden. Zoals Schoo indertijd schreef: rechters, asieladvocaten, zaakwaarnemende hoogleraren, activistische journalisten, allemaal oefenen ze druk uit om méér migranten op te nemen. Kreeg Nederland zoals vorig jaar 22 duizend asielzoekers? Dan wordt gewezen naar Zweden of het gewetensbelaste Duitsland, dat er 173 duizend heeft - inclusief verontwaardigde reportages over 'extreem rechts' in de oude DDR als bewoners daar moeite mee hebben.

H.J. Schoo:verwarde natie... Beeld Wim Ruigrok / HH

Want intussen laat enquête na enquête zien dat de burgerij in de hele EU immigratie als probleem nummer één beschouwt. De laatste was de eurobarometer van vorige week. Zijn dat allemaal reactionairen, pathologische gevallen, vreemdelingenhaters? Ik denk van niet. Goed beschouwd is dat begrip Fort Europa een lachertje. Zoals Schoo al onderstreepte: immigratie is zonder twijfel de ingrijpendste gebeurtenis sinds de Tweede Wereldoorlog, heeft de meeste Europese landen en zeker Nederland onherkenbaar veranderd. Is het gek dat burgers vinden dat ze daarover iets te zeggen hebben?

Meer nog dan in de tijd van Schoo wordt gehamerd op de rechten van migranten. De macht van het Europees Parlement is toegenomen, die van het mensenrechtenhof ook, net als die van kinderombudsmannen, terwijl advocaten tegenwoordig de sociale rechten inroepen als toelatingsgrond.

Burgers hebben een andere blik. Zij hebben intussen ervaring met een paar decennia immigratie, vragen zich af of het een goed idee is om nog meer islam te importeren, waar het werk is dat de immigranten komen doen en hoe het zit met criminaliteit en woningnood. En hoevéél we er dan wel moeten opnemen als het nu te weinig is. Ik heb het eerder geschreven: in Afghanistan is niemand die níet naar Europa wil komen. Maar spreken over aantallen of wat een land kan verdragen is taboe, het gaat immers om rechten.

Wat dat aangaat is er sinds kort wel iets veranderd - verbeterd. Op de Europese top in juli naar aanleiding van de wassende stroom bootvluchtelingen is voor het eerst gesproken over quota en een verdeling over EU-lidstaten. Schoo was somber over het Europa van de open grenzen: het kleine Nederland met zijn keurige regelingen en goed ontwikkelde geweten zou vanzelf de grootste aanwas vreemdelingen tegemoet kunnen zien. Dat was toen zo en nog altijd neemt ons land relatief veel mensen op, al wil de asiellobby dat niet horen. Hoe dat zij, voor het eerst is er nu in Europees verband gesproken over aantallen en de verdeling ervan.

Naar verluidt liepen de gemoederen onder de regeringsleiders hoog op vanwege de halsstarrige of minimalistische houding van deze en gene. Dat is geen beschamende koehandel zoals menigeen dacht, maar illustreert hoezeer immigratie een brandende politieke kwestie is. Niet alleen rechten, ook belangen zijn in het geding, en het besef dat de burgers van de landen die migranten moeten opnemen, ook een vinger in de pap horen te hebben. Dat is winst. Want om met H.J. Schoo te spreken: het is raar om als het niet lukt het raam dicht te krijgen, dan maar de deur wagenwijd open te zetten.

Zij willen ook komen... Beeld Ton Koene / AP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.