Raakten ze verdwaald? Kwamen ze water tekort? Kregen ze ruzie? Is er iemand vermoord?

De verdwijning van Joey Hoffmann

Jaarlijks raken tien tot vijftien Nederlanders vermist. Vaak hoor je daar niets van, soms wordt er uitvoerig over bericht. De verdwijning van Joey Hoffmann uit Haaksbergen domineert al weken het nieuws. Is dat terecht? Een mediahype ontleed.

Derya en Bjorn Breukers, het stel waarmee Hoffman begin juli naar Turkije reisde Foto Politie

Moet nog bijkomen van het mediacircus rondom de twee uit Haaksbergen en vermissing van Joey Hoffmann. Schaamteloos. Ik leg je hier uit waarom. (...) Slachtoffer zijn - of familie van - is al erg genoeg. Slachtoffer zijn en de media achter je aan krijgen is echt een ramp. (...)

Deze hartekreet echode woensdag op Twitter. De schrijver ervan, RTL-journalist Olaf Koens, bericht dan al anderhalve week vanuit Turkije over de vermissing van de Nederlander Joey Hoffmann. Over een speurhondenzoekactie door de Turkse politie, de ziekenhuisopname van Joey's reisgenoot en over het mysterie wat er mogelijk met Joey is gebeurd.

Het is genoeg geweest, lijkt Koens deze week op Twitter te willen zeggen:

Bijna alle media gaan speculeren, tegen beter weten in. Omdat er bijna geen feiten zijn. (...)

De aanhoudende thriller waarin deze vermissing is ontaard, voldoet aan alle criteria voor een klassieke mediahype - een snel piekende, mediabrede nieuwsgolf waarin de ontwikkelingen zichzelf versterken.

Die begon drie weken geleden op 21 juli met het berichtje op NieuwsOverijssel.nl dat de Haaksberger Joey Hoffmann (21) al twee weken in Turkije wordt vermist. Drie dagen later meldt de politie Oost-Nederland de verdwijning op haar Facebookpagina, en schrijven De Twentsche Courant Tubantia en De Telegraaf dat de vermiste Twentenaar met een taxibusje vanuit Silifke naar de luchthaven in Adana is vertrokken. Daar zou hij het vliegtuig naar huis nemen, maar Hoffmann is nooit op het vliegveld aangekomen.

Even blijft het stil.

Dan meldt het Algemeen Dagblad op 29 juli op zijn website: 'Politie bevestigt verband tussen drie vermiste Haaksbergenaren.' Volgens de krant zijn Joey Hoffmann, Bjorn Breukers (34) en zijn echtgenote Sabahat Derya Un (26) samen in Turkije. Hoffmann zou met het echtpaar naar de plaats Silifke zijn gereisd om te helpen met de bouw van het huis waarin ze een nieuw leven willen beginnen. 'Er is geen contact met de drie personen', schrijft het AD. 'Zowel de politie als hun familie maken zich grote zorgen.'

Die maandag publiceert de krant groot op pagina 3 een bericht met als kop: 'Ik hoop maar dat Bjorn en Derya de waarheid zeggen'. Dit citaat wordt in het artikel door niemand uitgesproken. Wel meldt het AD dat Joey zijn pinpas al sinds 8 juli niet gebruikt, dat Robin Hoffmann naar Turkije is gereisd om zijn broer te zoeken, dat het meereizende echtpaar niets van zich laat horen, Derya's telefoon is geblokkeerd en bovendien kampt ze met gezondheidsproblemen omdat ze enige tijd daarvoor een nieuwe nier heeft gekregen van haar echtgenoot.

'Suspense, spannend', zegt mediasocioloog Peter Vasterman, die in 2004 op het onderwerp mediahype promoveerde. 'Jaarlijks verdwijnen wel meer mensen, daar hoor je niks van. Dat is geen nieuws. Maar door het mysterie in deze zaak, in combinatie met komkommertijd, wordt dit tot in de details breed uitgemeten.'

Volgens Vasterman heeft dat alles te maken met de vakantieperiode. Veel lezers volgen het nieuws via apps van nieuwsmedia op hun mobiele telefoon. 'De Telegraaf heeft weleens gedurende een lange periode elke dag melding gemaakt over Sabia, de vriendin van Rafael van der Vaart. Heel smeuïg. Dat trekt lezers naar hun site. Dit vervolgverhaal over Joey's vermissing leent zich daar ook uitstekend voor. Dat is veel spannender dan het rentenieuws van de ECB.'

Straatbeeld van Silifke, de stad waar Joey Hoffmann is vermist Foto anp

Het nieuws over Hoffmanns zoekende broer, dat zondag 30 juli al op de AD-site stond, wordt overgenomen door het persbureau ANP, de NOS, Tubantia, RTL Nieuws en De Telegraaf.

Olaf Koens van RTL Nieuws heeft die maandag, 1 augustus, in het 'erg warme zuiden van Turkije', een interview met Joey's broer Robin. Mede door zijn aanwezigheid, vertelt hij, is de Turkse politie nu echt een onderzoek begonnen. 'Nadat we geen contact met mijn broer meer hadden, wisten we meteen dat er meer aan de hand was. Joey zou ons nooit in onzekerheid willen laten zitten, dat weet ik honderd procent zeker.'

De Overijsselse politie meldt dat Bjorn Breukers en zijn echtgenote Derya 'op dit moment geen verdachten zijn'.

De Telegraaf, de NOS, het AD en het persbureau ANP sturen een verslaggever naar Turkije. Vanaf 1 augustus buitelen de nieuwsberichten over deze vermissingszaak over elkaar heen.

RTL: 'Olaf Koens belt met Derya'

AD: 'Derya en Björn in goede gezondheid'

Tubantia: 'Vermiste Derya en Björn lijken op de vlucht'

Metro: 'Vermist stel uit Haaksbergen is weer terecht'

Telegraaf: 'Drugsgebruik vlak voor vermissing Joey'

RTV Oost: 'Joey Hoffmann nog spoorloos'

ANP: 'De politie sluit een misdrijf niet uit'

'Ik ben Midden-Oostencorrespondent', zegt Olaf Koens desgevraagd. 'Ik schrijf over politiek en oorlog. Dan gebeurt ineens dit in mijn regio. Heel gek. Normaal gesproken zou ik er geen verslag van doen. Maar als je er bent, wil je het ook goed doen.'

Pim Lindeman van Tubantia: 'Als drie van onze Twentse mensen vermist zijn, is dat voor ons groot nieuws.'

En ANP-hoofdredacteur Johan Groeneveld: 'Veel Nederlandse media leunen in deze zaak op ons als het om fotografie gaat. Daarom stuurden we ook een fotograaf mee. We wilden ter plekke bronnen aanboren en dachten kans te maken de ontknoping van nabij mee te maken. Gezien het mysterie vind ik het niet vreemd dat de media ruimschoots aandacht aan deze zaak besteden.'

Op 2 augustus melden Shownieuws, Hart van Nederland, RTL Nieuws, het NOS Journaal, AD, Tubantia, De Telegraaf en de Volkskrant dat Bjorn Breukers op de intensive care in een Turks ziekenhuis in Silifke is gesignaleerd. Een Turkse politiechef heeft tegen het AD gezegd dat de man 'ernstige verwondingen' heeft aan zijn hoofd, dat hij lijdt aan nierfalen en bovendien uitgehongerd en uitgedroogd is aangetroffen. Breukers zou bij het strand op de rotsen zijn gevallen. Een ambulance heeft hem binnengebracht. Olaf Koens van RTL Nieuws kreeg zelfs inzage in Breukers' medisch dossier.

Tekst gaat verder onder de foto

Olaf Koens van RTL Nieuws kreeg zelfs inzage in Breukers' medisch dossier Foto anp

Bjorn Breukers en zijn vrouw Derya zijn volgens verschillende media 's nachts uit het ziekenhuis vertrokken, tegen het advies van de artsen in. Het stel wordt aangehouden, verhoord, een nacht vastgehouden en weer vrijgelaten. Vlak voor de ziekenhuisopname, zo meldt het AD, heeft Bjorn de vermiste Joey nog gezien.

'Elk nieuwtje in deze zaak eindigt met een cliffhanger', zegt mediasocioloog Peter Vasterman. 'Netflix werkt ook op deze manier. Precies hetzelfde gebeurt in die tv-series: je krijgt steeds brokjes informatie die speculatief een beetje onthullen over wat er mogelijk is gebeurd. Het is de formule die Netflix heel doelbewust toepast om zo lang mogelijk zo veel mogelijk kijkers vast te houden. Deze vermissingszaak komt helemaal overeen met de serie Making a Murderer - de relevante feiten worden pas na zes afleveringen verteld. Tot die tijd zit je in spanning.'

Wat is er werkelijk gebeurd?

Op 7 juli, de laatste dag voor Joey's verdwijning, zo melden de media, ontmoet de Turkse landeigenaar Alim Gürsoy de drie Haaksbergenaren aan de Turkse zuidkust. Ze willen kamperen op zijn land ver buiten Silifke, waar het echtpaar een huis wil bouwen. Gürsoy zegt dat dit geen goed idee is - het ligt in the middle of nowhere, ver afgelegen van een weggetje dat enkele huizen verbindt, er is geen elektriciteit en stromend water - maar ze willen het desondanks. De landeigenaar begeleidt hun witte Mercedesbus naar de onherbergzame plek en belooft het drietal de volgende ochtend om half negen op te halen voor het ontbijt.

Die ochtend rijdt hij Bjorn Breukers tegemoet, op een pad richting kampeerplek. De man is overstuur.

Dan schrijft het AD:

Alim Gürsoy geeft Björn een fles water, rijdt door en laat Björn achter, zo zegt de landeigenaar tegen het AD. Als hij op de kampeerplek aankomt, ziet hij dat het Mercedesbusje op de rotsen is vastgelopen. Derya en Joey weigeren Gürsoys hulp en vertrekken lopend richting de hoofdweg. Als Gürsoy laat in de avond opnieuw gaat kijken is alleen Derya nog op de kampeerplek. Joey is naar het vliegveld vertrokken, zegt ze. Haar man Björn is zoek. De militaire politie brengt Derya vervolgens naar een hotel omdat ze van Gürsoy niet alleen in het gebied mag blijven.

De NOS citeert de landeigenaar heel anders:

Na een woordenwisseling ziet Alim Derya en Joey weglopen. Het is de laatste keer dat hij ze ziet. Op dat moment loopt Bjorn niet met hen mee, zegt de landeigenaar. Derya en Joey verdwijnen beiden met een koffer in het rotsachtige gebied. Dat is de laatste keer dat Gürsoy Joey ziet. Die avond slaat een beveiligingsbeambte bij een hotel alarm omdat hij een vrouw in haar eentje door het onherbergzame gebied ziet lopen. Zij wil daar inchecken, maar mag het hotel niet in omdat ze een hondje bij zich heeft. Ze besluit door te reizen naar familie. Een dag later treft de militaire politie een gewonde Bjorn aan in de buurt van de kampeerplek. Bjorn zegt in elkaar te zijn geslagen.

De Telegraaf, die Bjorn sprak, heeft weer een andere lezing:

Bjorn loopt wél mee met Derya en Joey richting zee, op zoek naar drinkwater. Derya en Joey zijn bang voor de landeigenaar, vertelt Bjorn aan De Telegraaf, en lopen daarom van hem weg. Onduidelijk blijft waarom. Na twintig minuten houdt het pad op. Het stel uit Haaksbergen neemt afscheid van Joey omdat hij naar huis wil. Wat er daarna met Joey gebeurt, weet Bjorn niet. Het stel loopt verder de vallei in, ze raken elkaar kwijt. Terwijl Bjorn ergens bewusteloos ligt doordat hij van rotsen is gevallen, loopt Derya door naar een hotel in haar zoektocht naar water. Als Bjorn weer bijkomt, loopt hij naar een huis en regelt hij een ambulance.

Het zijn moeilijke omstandigheden waaronder je moet werken, zegt AD-verslaggever Peter Winterman. De Turkse politie geeft volgens hem tegenstrijdige informatie. 'En je bent totaal afhankelijk van tolken.'

Volgens mediahype-specialist Vasterman maken juist die tegenstrijdige verhalen en speculaties het nieuws spannend: ze roepen veel vragen op. 'Raakten ze verdwaald? Kwamen ze water tekort? Kregen ze ruzie? Is er iemand vermoord? Er zijn drugs gebruikt, de bouwgrond blijkt archeologisch terrein te zijn waarin naar schatten wordt gegraven, geld of schulden spelen een rol, er zijn verdenkingen en daarmee ook een mogelijke dader: het getrouwde stel. Je gaat met de pers meepuzzelen: waaróm is Joey vermist?'

Dit is een krimi, een whodunnit, analyseert Olaf Koens. Het is een onderwerp dat je opvreet. 'Mijn Turkse tolk, chauffeur, cameraman en ik vragen ons af: hoe zit dat? We hebben het er continu over.'

Op vrijdagavond 4 augustus meldt De Telegraaf dat de non-profitorganisatie Zoekhonden Team ZH vanuit Nederland met getrainde speurhonden naar Silifke vertrekt. ANP, NOS Journaal en de Volkskrant nemen het bericht over. NOS en de Volkskrant rectificeren: er is niks van waar.

'Dat is een moment waarover we ons achteraf ongemakkelijk voelen', zegt ANP-hoofdredacteur Johan Groeneveld. 'Dat knaagt bij ons ook. We hebben bevestiging gezocht en gevonden bij de contactpersoon achter de Facebookpagina van zoekhondenteam ZH. Als dit bericht niet klopt, is het natuurlijk een geraffineerde en smakeloze actie van die club om media simultaan erin te laten tuinen.'

NOS-verslaggever Nicole le Fever hoorde tien seconden voor het late Journaal over de speurhonden. 'Ik heb dat toen in het Journaal genoemd. Heel vervelend. Ik ging ervan uit dat het bericht door mijn collega's in Hilversum was gecheckt, omdat het nieuws uit Nederland kwam.'

Zaterdag 5 augustus houdt de Turkse politie een 'mega-zoektocht' (AD), 'grote zoektocht' (Telegraaf), 'grote zoekactie' (NOS), 'met man en macht' (Tubantia), die volgens de aanwezige journalist Olaf Koens weinig voorstelt. Hij schrijft in zijn litanie op Twitter:

Sommige verhalen worden groter in Nederland dan dat ze ter plaatse zijn. Het beeld en de werkelijkheid lopen scheef.

De snel piekende nieuwsgolf lijkt sindsdien ten einde. De meeste verslaggevers zijn naar huis. De nieuwsstroom droogt langzaam op. Breukers en zijn echtgenote zijn nog altijd geen verdachten. De zoektocht naar Joey Hoffmann gaat door - inmiddels wél met drie honden en begeleiders uit Nederland.

De overvloed aan media-aandacht voor deze zaak is niet terecht, zegt Peter Vasterman. 'Vanuit commercieel oogpunt begrijp ik het wel, je trekt er lezers mee. Maar vanuit journalistiek oogpunt moet je je afvragen of het zinvol is wat je met z'n allen zit te doen. Dit is piepklein nieuws in het wereldgebeuren.'

Olaf Koens bagatelliseert op Twitter alleen de journalistiek, en niet het leed:

Vergeet nooit, het gaat om mensenlevens. Ik hoop dat Joey Hoffmann snel terecht is, en dat dit allemaal een groot misverstand is geweest.