Raad voor de Journalistiek vecht voor voortbestaan

Het gaat slecht met het orgaan waar belanghebbenden kunnen klagen over publicaties. Als er niet snel iets verandert, lijkt het einde van het instituut nabij.

INTERVIEW FOLKERT JENSMA 'WE ZIJN IN EEN CRISIS BELAND' - Wat doet de Raad? Twee zaken


X tegen Leidsch Dagblad/Alphen.cc.


De klacht: Op 18 juli 2012 is een artikel verschenen in Alphen.cc onder de kop 'Hij móést aan haar zitten' met de onderkop '[X] werd jarenlang misbruikt in kindertehuis in Rijnstroom'. De intro van het artikel luidt: ''Negenenveertig jaar en nog steeds een niks'. Het is triest, maar zo denkt [X] over zichzelf. Ze werd misbruikt door een leraar in kindertehuis Rijnstroom in Alphen.' Klaagster zou de tekst voor publicatie mogen inzien om de inhoud goed te keuren. Dat is echter niet gebeurd.


De uitspraak: Een journalist behoort gemaakte afspraken na te komen. Klaagster heeft voldoende aannemelijk gemaakt dat zij met verweerder afspraken heeft gemaakt over de voorwaarden van publicatie. Door het verhaal van klaagster tegen de afspraak in te publiceren zonder dat zij daarin inzage heeft gehad, heeft verweerder journalistiek onzorgvuldig jegens klaagster gehandeld. Dit klemt temeer, omdat het een voor klaagster zeer gevoelige kwestie betreft. Oordeel: gegrond.


Het is een laatste strohalm voor de Raad voor de Journalistiek. Een rondgang langs de nog aangesloten media moet meer geld opbrengen, anders is het voortbestaan van de Raad onzeker, zegt Folkert Jensma, voorzitter van de Stichting Raad voor de Journalistiek en redacteur bij NRC Handelsblad.


De Raad, die sinds 1 januari geen voorzitter heeft, kampt na het wegvallen van de subsidie van 150 duizend euro met een tekort van 60 duizend euro. Maar de problemen zijn niet alleen financieel. De lijst van media die de Raad niet erkennen wordt steeds langer: De Telegraaf, RTL Nieuws, Elsevier, TROS Radar, TROS Opgelicht, PowNews en Het Parool distantieerden zich al eerder. Uitspraken van de Raad zouden worden gebruikt als voorbereiding op een civiele procedure. Het kost media te veel geld en moeite zich te verweren.


Nu de Raad geen klachten meer behandelt over media die de scheidsrechter boycotten, hebben ook de kranten van HDC Media (Noordhollands Dagblad, Haarlems Dagblad, Leidsch Dagblad) hun medewerking opgezegd. Ze noemden het zelfregulerende orgaan tandeloos. Intussen blijft de Raad stuurloos, ziet ook stichtingsvoorzitter Jensma.


Waarom is er nog geen nieuwe voorzitter aangesteld?

'We hebben nog niemand kunnen vinden die het wil doen en die adequaat is. In tegenstelling tot de vorige voorzitter, Victor Lebesque, zal de nieuwe voorzitter geen honorarium krijgen, omdat we stevig moeten bezuinigen. Lebesque was de eerste die betaald kreeg voor het voorzitterschap. Voorheen was het een erebaan, een onbezoldigde functie. Als we dat weer willen, moeten we de functie inperken.'


Wat betekent dat?

'Lebesque besteedde twee of drie dagen per week aan zijn werk als voorzitter. Dat kun je een vrijwilliger niet vragen. We zullen in overleg de functie moeten aanpassen.'


Of meer geld ophalen.

'Daar zijn we mee bezig. We verkeren financieel in zwaar weer en vragen onze participanten - uitgevers, brancheorganisaties en media - een verhoogde bijdrage. We hebben 45 procent meer nodig. De bijdragen variëren van duizend tot 20 duizend euro, dus je begrijpt dat het niet overal van harte gaat. We moeten een gat dichten van 60 duizend euro. We vragen meer geld in een jaar waarin veel media het erg zwaar hebben. Dat maakt het lastig, maar ik heb goede hoop. We hebben ook uitzicht op een tijdelijke subsidie. Dus ik denk dat we voor dit jaar uit de problemen zijn. Media moeten daarna echt meer gaan betalen.'


Als de Raad ze dat waard is.

'Dat is de echte vraag. Als ze het niet op willen brengen, dan zal onze taak nog verder worden ingeperkt. We zien dat media bij ons weglopen. Daarom doen wij nu geen uitspraken meer over die media. De NVJ (Nederlandse Vereniging van Journalisten, red.) vindt het jammer dat we onze bevoegdheid inperken.


Is het voor weglopers een financiële meevaller?

'Dat is dus het dubbelzinnige. De media die uit de Raad stappen, blijven wel betalen, uit eigen beweging. De Telegraaf, Het Parool, Elsevier en de Publieke Omroep financieren allemaal mee.'


Burgers met klachten over De Telegraaf of Het Parool kunnen nu nergens meer terecht.

'Ze kunnen bij die media zelf terecht. Als die geen behoefte hebben om voor de Raad te verschijnen, ligt de verantwoordelijkheid bij henzelf.'


De scheidend voorzitter voorziet dat het loket binnen afzienbare tijd sluit.

'Ik kan ook niet optimistisch zijn. Het is een ingewikkelde situatie. We hebben ons moeten afvragen: is er nog een toekomst voor de Raad? De conclusie is: beter een Raad dan geen Raad. We doen ons uiterste best om het overeind te houden. Tegen de participanten zeggen we: luister eens, de Raad staat echt op het spel. We zijn in een crisis beland. We gaan langs met de boodschap: het is rechtsom of linksom.'


Waar ligt de grens?

'Als niemand wil betalen, houdt het op. Of als niemand de Raad meer erkent. We kunnen geen maatstaf zijn als er geen draagvlak is. Dan moeten we tegen het parlement zeggen: aan zelfregulering is een einde gekomen. Dat dreigt.'


Wat is dan de volgende stap?

'Het is denkbaar - en dit is niet iets wat ik bepleit - dat er een perswaakhond komt die door de overheid gefinancierd wordt. Dan wordt een wet geschreven, waarin ook wordt vastgelegd wie een journalist is en wat een medium is. En dan komt er een verschijningsplicht en zullen er ook sancties opgelegd worden aan overtreders.


'Dan verliest het instituut haar onafhankelijkheid en is de journalistiek geen vrij beroep meer. Het wordt dan mogelijk om een tuchtcollege op te richten. Er zijn nette democratieën waar het zo geregeld is. Maar nogmaals: ik ben er niet voor. Het zou een blamage zijn.'


Kunstenares Tinkebell, pseudoniem van Katinka Simonse, tegen het AD, De Telegraaf en RTV Rijnmond.


De klacht: De kunstenares stelt dat AD in het artikel 'Dierenbescherming woedend over 1.000 beplakte 'kunstslakken'' opzettelijk relevante informatie heeft achtergehouden en doelbewust op zoek is gegaan naar belastende quotes. RTV Rijnmond ging nog verder: de verslaggever nam twee slakken mee.


De uitspraak: De Raad is van oordeel dat vrijstaat de invalshoek te kiezen zoals die in het artikel tot uiting is gebracht. Dat klaagster het niet eens is met de Dierenbescherming, is onvoldoende voor de conclusie dat journalistiek onzorgvuldig gehandeld is. Diefstal is in beginsel niet toelaatbaar, volgens de Raad. Klaagster wil met haar kunstwerken vaak maatschappelijke reacties ontlokken. Verweerders probeerden op een ludieke manier te reageren op het kunstwerk. De installatie - die bestond uit duizend slakken - is door het wegnemen van twee slakken niet aangetast. Oordeel: ongegrond.


Stichtingsvoorzitter


Folkert Jensma


slaat alarm, want steeds meer media erkennen de Raad voor de Journalistiek niet langer en het geld raakt op.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden