Digitale Overheid

Raad van State waarschuwt: ‘Digitalisering dreigt van overheid een onneembaar bastion te maken’

Door de voortgaande digitalisering van officiële post, vergunningsaanvragen en bezwaarprocedures dreigt de overheid voor te veel Nederlanders een onneembaar bastion te worden. Het wordt voor steeds meer mensen steeds lastiger om gegevens op te vragen, uitzonderingen te maken of protest aan te tekenen tegen beslissingen. Iedereen moet met de overheid kunnen communiceren, maar die biedt daarbij onvoldoende hulp.

iPad-cursus voor ouderen in de bibliotheek. Beeld arie kievit

Dat schrijft de Raad van State in een ongevraagd advies aan het kabinet. De raad, de belangrijkste adviseur van het kabinet, waarschuwt dat digitalisering niet voor iedereen automatisch vooruitgang betekent nu de overheid in rap tempo steeds meer communicatie alleen nog digitaal voert. Genoeg mensen hebben geen idee wat zij aanmoeten met de digitale omgeving van de overheid. Toch kan één gemiste mail grote gevolgen hebben, als bijvoorbeeld aanslagen of boetes te laat worden betaald. 

Het advies van de raad sluit aan op eerdere kritiek van de Nationale Ombudsman. Die dringt al langer aan op zorgvuldigheid met de digitale communicatie, nu het kabinet juist stevig wil doorpakken. Staatssecretaris Raymond Knops van Binnenlandse Zaken kwam in juli met de Agenda Digitale Overheid, waarin hij zijn ambitieuze aanpak presenteerde die het leven van Nederlanders uiteindelijk makkelijker moet maken. 

Nog lang niet zover

De Raad van State wijst Knop er nu op dat het nog lang niet zover is. Zo waarschuwt de raad dat er niet één digitale overheid is. Op veel uiteenlopende manieren komt de burger daarmee in aanraking. Van de Belastingdienst tot aan het aanvragen van toeslagen. En die burger zit daar niet altijd op te wachten. De raad adviseert het kabinet daarom beter uit te leggen welke regels er gelden en veel duidelijker te maken welke gegevens door de overheid worden gebruikt. 

In contact komen met de overheid moet makkelijker worden, evenals de toegang tot de gegevens die de overheid van mensen gebruikt. De raad haalt het vergunningenstelsel aan als voorbeeld: als je een vergunning voor een agrarisch bedrijf aanvraagt, moet je kunnen nagaan op basis van welke gegevens die wordt verleend of geweigerd. Nu wordt vaak alleen ja of nee gezegd, zonder verdere toelichting, op basis van gegevens die al bekend zijn bij de overheid. De Raad van State wil meer openheid over de gemaakte keuzes.

Uitzonderlijke gevallen

De raad wijst er ook op dat digitalisering het lastiger maakt voor uitzonderlijke gevallen omdat alle zaken op dezelfde manier behandeld worden door het systeem. Ook als iemand ergens bezwaar tegen maakt, moet hij niet weer door de hele digitale procedure worden gestuurd. Sommige zaken zijn bovendien zo ingrijpend dat ze niet geautomatiseerd kunnen worden, zoals het aangeven van het overlijden van een dierbare. Volgens de Raad van State moet er in dit soort gevallen nog steeds maatwerk worden geboden.

De digitalisering van de overheid heeft grote invloed op de besluitvorming en dienstverlening. De raad adviseert om bij het maken van nieuwe wetten hier aandacht aan te besteden. Als er dan al over de digitale invulling wordt nagedacht, kan dat later problemen voorkomen bij de uitvoering.

Proactief

De Raad van State geeft niet vaak een ongevraagd advies. Zij kijkt voornamelijk naar overkoepelende thema’s waar veel wetsvoorstellen mee te maken hebben. De Raad spreekt in dit geval van een proactieve aanpak.

In het eerdere advies van de Nationale Ombudsman werden concrete zaken waar de overheid digitaal in gebreke bleef genoemd. Uit onderzoek bleek bijvoorbeeld dat overledenen te vaak digitale post blijven ontvangen van de overheid. Hij zegt dat dit snel veranderd moet worden, zowel voor nabestaanden die zaken digitaal willen regelen als voor degenen die dat liever per post doen. In een andere zaak kreeg een vrouw veelvuldig boetes en aanmaningen van de motorrijtuigenbelasting voor auto’s die niet van haar waren. Uiteindelijk bleek de kentekenhouder haar gegevens te hebben gebruikt. De Ombudsman loste dit op, maar wel pas nadat de vrouw meermaals bij instanties (Belastingdienst, RDW en CJIB) had aangeklopt en niet geholpen kon worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden