nieuws wetgeving

Raad van State tikt regering en parlement op de vingers: denk vaker aan het algemeen belang

De overheid luistert te vaak naar het deelbelang, waar het algemeen belang voor zou moeten gaan. Regering en parlement sluiten steeds vaker akkoorden met maatschappelijke groeperingen, die vervolgens in wetten worden vastgelegd. Die kritiek uit de Raad van State in het jaarverslag van 2018, dat donderdag verscheen. Daarin wordt de regering opgeroepen vaker zelf besluiten te nemen.

Thom de Graaf, de nieuwe vicepresident van de Raad van State. Beeld ANP

Recent voorbeeld is het Klimaatakkoord, dat in 2013 al vooraf werd gegaan door het Energieakkoord. De wetgeving volgt dan nadat tientallen belangengroeperingen een overeenkomst met de overheid hebben gesloten. De Raad van State vindt dat zorgelijk: de wet wordt ‘instrumenteel gebruikt om politieke en maatschappelijke akkoorden te vertalen of van een legitimatie te voorzien’.

Vooral de rol van de Tweede Kamer wordt hiermee afgezwakt. Kiezers kiezen volksvertegenwoordigers die daarna niet aan de overlegtafels zitten waar belangrijke beslissingen worden genomen. Vooral de Kamerfracties van regeringspartijen zitten daarna klem: zij hebben geen ruimte meer om de uitruil van belangen te wijzigen. Dat stelt de legitimiteit van wetgeving en daarmee het vertrouwen van burgers in de democratische rechtsstaat op de proef.

Het jaarverslag is het eerste dat verschijnt onder verantwoordelijkheid van de nieuwe vicepresident Thom de Graaf (61). De oud-D66-politicus volgde in oktober voormalig CDA-minister Piet Hein Donner op. De Graaf toont wel begrip dat de wetgever in een steeds ingewikkelder samenleving probeert vooraf draagvlak te organiseren, maar vindt dat gekozen volksvertegenwoordigers nauw betrokken moeten zijn en blijven bij de normen die een wet stelt.

In een interview met de Volkskrant zegt De Graaf: ‘Akkoorden geven een politieke hoofdrichting aan. Maar akkoorden mogen nooit het doorslaggevende argument voor wetgeving zijn. Want het doorslaggevende argument voor wetgeving moet in de wet zelf liggen.’

Te veel flexibele wetten

De Raad van State wijst ook op een ander fenomeen dat zorgen baart. Dat zijn flexibele wetten waarin veel ruimte wordt opengelaten voor de uitvoering: wetten met open normen, zoals kaderwetgeving (bijvoorbeeld de Omgevingswet) en experimentenwetgeving (de Crisis- en herstelwet, die tijdelijk zou zijn maar inmiddels al zeventien tranches kent). Volgens de Raad van State kleeft hieraan het risico dat als een krachtige inhoudelijke norm in de wet ontbreekt, deze onvoldoende houvast biedt in de praktijk. Dan neemt het bestuur, en bij geschillen de rechter, het werk van de wetgever over.

De Raad van State is adviseur van regering en parlement, en tevens de hoogste bestuursrechter. De afdeling advisering bracht in 2018 gevraagd en ongevraagd 392 keer advies uit. De afdeling bestuursrechtspraak deed 13.481 uitspraken.

In weerwil van geruchten over een voorgekookte benoeming zegt De Graaf gewoon te hebben gesolliciteerd naar de functie van vicevoorzitter. ‘Het is voor niemand die betrokken is bij de benoemingsprocedure leuk als er allerlei verhalen en geruchten gaan over een fixed deal van het establishment. Ook niet voor de kandidaat zelf. Ik heb geen oordeel over de procedure, maar het is onaangenaam als er steeds zoveel rumoer ontstaat. Kamer en kabinet moeten kijken of ze een andere benoemingsprocedure willen. Daar ga ik niet over.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden