analyse

Raad van State hekelt haastig opgetuigde kerstboom aan compensatieregelingen voor toeslagen-gedupeerden

De Raad van State hekelt de overhaaste manier waarop het kabinet compensatieregelingen voor gedupeerden van het Toeslagenschandaal blijft formuleren. De kwaliteit van de besluitvorming en de wetgeving zouden daardoor ernstig onder druk komen te staan, waardoor het voor de Belastingdienst/Toeslagen onmogelijk wordt om aan de gewekte verwachtingen te voldoen.

 Demissionair staatssecretaris Alexandra van Huffelen van Toeslagen en Douane (D66). Beeld ANP
Demissionair staatssecretaris Alexandra van Huffelen van Toeslagen en Douane (D66).Beeld ANP

Staatssecretaris Alexandra van Huffelen (Toeslagen) incasseert de ene oorwassing na de andere. Twee weken geleden constateerde de Nationale Ombudsman dat de door haar geleide ‘hersteloperatie’ voor gedupeerde ouders ‘in zwaar weer’ verkeert. De dag erna schreven twee rapporteurs dat misstanden bij de Belastingdienst nog steeds onder de pet worden gehouden. Weer een dag later stuurden advocaten van toeslagouders een brandbrief naar de Tweede Kamer om te klagen over de informatievoorziening door het ministerie en de Belastingdienst.

En nu is ook de Raad van State (RvS) aan het mopperen geslagen. Het adviesorgaan trekt van leer tegen de chaotische wijze waarop compensatieregelingen tot stand komen. De Raad van State ziet een ‘ad hoc’ aanpak van kabinet en Tweede Kamer die resulteert in een ‘wirwar aan regelingen’. ‘De kwaliteit van de besluitvorming en de wetgeving komen ernstig onder druk te staan. De hersteloperatie is te complex geworden (...) het is voor de Belastingdienst/Toeslagen onmogelijk aan de gewekte verwachtingen te voldoen’, schrijft de RvS in een wetgevingsadvies aan Van Huffelen.

De kern van de kritiek is dat parlement en kabinet veel te overhaast, en daardoor onzorgvuldig, te werk gaan bij het regelen van schadevergoedingen. Tweede Kamer-leden doen haasje-over in hun wedijver om maar zoveel mogelijk compensatie te regelen voor zoveel mogelijk gedupeerden. Daardoor breiden ze het aantal compensatieregelingen bijna wekelijks uit, net als de doelgroepen die als potentieel gedupeerd aangemerkt worden.

De politiek lijkt daarbij het overzicht kwijt te raken, stelt de RvS. Het stapelen van compensatieregelingen kan in sommige gevallen tot enorme overcompensatie leiden. De RvS noemt de Catshuisregeling als voorbeeld: naar schatting de helft van de gedupeerde ouders heeft minder schade geleden dan 30.000 euro, het minimumbedrag dat erkende gedupeerden sowieso krijgen. Daarnaast worden vrijwel al hun publieke en private schulden kwijtgescholden, ook als deze schulden geen enkele relatie hebben met de toeslagenproblematiek.

Schuldsanering

‘Voor andere groepen, die soms in grotere problemen verkeren, zijn deze voorzieningen niet beschikbaar’, merkt de RvS op. Dat geldt onder anderen voor mensen die in de schuldsanering (wsnp) zitten. Zij krijgen pas kwijtschelding nadat ze drie jaar onder bewind hebben gestaan en van een zeer laag inkomen hebben geleefd. Onderscheid maken tussen toeslaggedupeerden en mensen die om andere redenen (soms ook buiten eigen toedoen) schulden hebben, is volgens de RvS ook onrechtvaardig jegens de schuldeisers. De schuldeisers van toeslagouders krijgen hun vordering volledig vergoed (de overheid betaalt), terwijl de schuldeisers van wsnp’ers een (groot) deel van hun vordering moeten afschrijven.

De RvS kwalificeert de kerstboom aan compensatieregelingen als ‘juridisch kwetsbaar’. Het kabinet heeft gedupeerden talloze beloften gedaan waarvoor de wettelijke basis wankel is. Het is de vraag of rechtbanken het juridische labyrint kunnen ontcijferen wanneer compensatiezaken voor de rechter komen. De Raad voor de Rechtspraak rekent alvast op minstens 2000 extra rechtszaken, aangespannen door toeslagouders die de toegekende compensatie onvoldoende vinden. Advocaten van niet-toeslaggerechtigden zouden naar de rechter kunnen stappen om op grond van het gelijkheidsbeginsel ook voor hún cliënten compensatie of schuldenkwijtschelding te eisen.

De Catshuisregeling was bedoeld om de hersteloperatie te versnellen. Het kabinet hoopte dat de helft van de ouders tevreden zou zijn met die 30.000 euro en niet meer om een uitgebreide beoordeling van hun dossier zou vragen. Die inschatting is gelogenstraft. Van de 18.166 gedupeerden die voor 1 oktober 30.000 euro hebben gekregen, hebben er slechts 546 afgezien van verdere hulp. De meeste anderen willen alsnog een volledige beoordeling; deels vanuit een behoefte aan persoonlijke erkenning en deels in de hoop op een hogere schadevergoeding.

Van Huffelen heeft het door de RvS bekritiseerde wetsvoorstel inmiddels ingetrokken. Ze wil in december met een nieuw en beter voorstel komen. Tegelijkertijd legt ze een deel van de kritiek bewust naast zich neer. Het kabinet kondigt mogelijk nog deze week drie nieuwe compensatieregelingen aan: voor ex-partners, kinderen en gedupeerden van andere toeslagen dan de kinderopvangtoeslag. Precies het soort ad hoc-maatregelen dat de RvS bekritiseert.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden