Nieuws vergiet

Raad van State erkent de aanhangers van het Vliegende Spaghettimonster niet als religieuzen

Een gevoelige nederlaag voor de pastafari in Nederland: hun geloof in het Vliegend Spaghettimonster wordt door de Raad van State niet erkend als godsdienst of levensovertuiging. Pastafari kunnen zich daarom niet beroepen op de vrijheid van godsdienst en de bijbehorende rechten.

Jeroen Otten, aartsbisschop van de Nijmeegse kerk van het Vliegend Spaghettimonster. Beeld Bert Beelen / HH

Daarmee kregen de pastafari woensdag waar zij op uit waren: een principiële uitspraak van de hoogste bestuursrechter over de reikwijdte van de vrijheid van godsdienst. Maar waar zij hoopten dat die vrijheid zou worden uitgebreid tot hun eigen levensovertuiging, scherpte de raad juist de criteria aan. Een godsdienst moet aan eisen voldoen om als godsdienst te worden beschouwd. Het pastafarisme zakt voor die test.

Daarmee lijkt een einde te komen aan de al twee jaar durende zaak van rechtenstudente Mienke de Wilde uit Nijmegen. Zij hangt het pastafarisme aan, een internationale protestbeweging die de uitzonderingspositie van religieuzen in de maatschappij ter discussie wil stellen. De Wilde en andere pastafari eisen onder meer dat zij op hun identiteitsbewijs mogen poseren met hun ‘heilige vergiet’ op het hoofd. Hun god, het Vliegend Spaghettimonster – gemaakt van spaghetti en gehaktballen – zou dat verlangen. De vergiet staat voor de pastafari symbool voor de noodzaak om de belangrijke van de onbelangrijke dingen te scheiden.

Regels voor pasfoto's

In de Nederlandse regels voor pasfoto’s voor identiteitsbewijzen staat dat het hoofd niet bedekt mag zijn. Een uitzondering wordt gemaakt voor kleding die uit religieuze overtuiging wordt gedragen, zoals een tulband of een hoofddoek. De gemeente Nijmegen weigerde het pastafarisme als religie te accepteren en accepteerde De Wildes pasfoto met vergiet niet.

De rechtbank in Arnhem stelde vorig jaar de gemeente al in het gelijk, maar benaderde de zaak nog vooral van de praktische kant: De Wilde kon onvoldoende aantonen ‘dat het Vliegend Spaghettimonster zich ertegen verzet dat zij een rijbewijs heeft waarop ze zonder vergiet staat afgebeeld’.

Satire en parodie

De Raad van State pakt het nu principiëler aan en oordeelt na studie van de onderliggende geschriften en gedachten dat het pastafarisme sowieso geen godsdienst of levensovertuiging is. ‘In het bijzonder ontbreekt het aan de vereiste ernst en samenhang’, aldus het vonnis. De Raad verwijst bijvoorbeeld naar de overtuiging van de pastafari dat er een verband is tussen de vermindering van het aantal piraten sinds het jaar 1800 en de opwarming van de aarde. ‘Op dergelijke satire en parodie is de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging niet van toepassing.’

De Raad haast zich te zeggen dat er een verschil is tussen de vrijheid van meningsuiting en die van godsdienst. ‘De afdeling bestuursrechtspraak erkent het grote belang om in vrijheid satirische kritiek op godsdienstige dogma’s en instituties te uiten’, aldus de Raad. ‘Maar dergelijke kritiek, ook al heeft zij betrekking op godsdienst, is daarmee zelf nog niet aan te merken als een gedachtegoed dat door de vrijheid van godsdienst wordt beschermd.’

Teleurstellend

Een zeer teleurstellende uitspraak, aldus de eerste reactie van het zelfbenoemde kerkgenootschap woensdag. De Wilde overweegt nu de gang naar het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.

Rechtsfilosoof en verklaard atheïst Paul Cliteur, sympathisant van de pastafari, voorspelt dat nieuwe rechtszaken sowieso niet uitblijven zolang de staat rechten toekent op basis van godsdienstige overtuigingen. ‘Dit is een heel verkeerde, behoudende uitspraak. Godsdiensten hebben allemaal een grote mate van irrationaliteit. De raad zegt in feite dat het pastafarisme gekker is dan de grote godsdiensten die we kennen. Dat vraagt om uitleg. Die geeft de raad niet. Ik ben net in Jeruzalem geweest en heb daar al die verhalen weer gehoord van de christenen, de joden en de moslims. Wat die allemaal geloven! Dat is fantastisch.’

Beter was het in Cliteurs ogen geweest als de staat in het geheel zou ophouden met privileges op grond van welke godsdienst dan ook en volstrekt religieus neutraal zou worden. ‘Niet de islam, maar ook niet het jodendom of de katholieken bevoordelen. Dat zou consequent zijn. Maar wat de raad nu doet komt neer op discriminatie jegens de niet zo bekende, kleinere godsdiensten. De rechten van de pastafari worden beperkt. Dat zal vroeg of laat onhoudbaar blijken. Het is net als met de strijd tegen onverdoofd ritueel slachten. Eens lukt het wel, maar het duurt een tijdje.’

TU Delft verbiedt promotie in piratenpak 

Gekleed in een 17de-eeuws piratenpak. Zo wilde Michael Afanasyev, priester van de Kerk van het Vliegende Spaghettimonster, zijn proefschrift verdedigen. Lees hier waarom de TU Delft dat verbood.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.