Raad van State: decentralisatie leidt tot drukte bij de rechter

Door de op handen zijnde decentralisatie van rijkstaken naar gemeenten wordt het gelijkheidsbeginsel op de proef gesteld. Als er te veel verschillen komen tussen gemeenten, zullen burgers naar de rechter stappen om hun gelijk te halen. 'Decentralisatie zal leiden tot meer geschillen en dus zullen rechters het drukker krijgen.'

VAN ONZE VERSLAGGEVERS SUSANNE GEUZE en REMCO MEIJER

DEN HAAG - Dit zei vicepresident van de Raad van State Piet Hein Donner donderdag tijdens de presentatie van het jaarverslag van de Raad. Hij benadrukte dat decentralisatie past bij deze tijd. 'In de huidige omstandigheden hebben deze maatregelen een zekere logica.' Wel waarschuwt de Raad voor problemen die kunnen optreden bij de invoering.

Als de wetgever meer verschillen tussen gemeenten wil, heeft de rechter daarover in eerste instantie niets te zeggen, aldus Donner. Maar het is de vraag in welke mate verschillen aanvaardbaar zijn, zonder dat de rechtsgelijkheid in het geding komt. 'Als men in het ene dorp wel een rollator kan krijgen en honderd meter verderop in het andere dorp niet, ontstaat een ongelijke situatie.'

Donner verwees in dit verband naar jurisprudentie over kansspelautomaten. Als de voorwaarden waaronder (buur)gemeenten die toestaan hemelsbreed verschillen, kan de rechter op basis van rechtsongelijkheid bijvoorbeeld een verbod opheffen.

Maar uitstel van de decentralisatie is volgens de Raad niet verstandig. 'Iedereen is nu erg blij met de teruglopende overheidstekorten. Als deze wetgeving ernstig gaat vertragen, is dat snel weer van de baan. Bovendien is duidelijkheid gewenst.'

De Raad heeft verder kritiek op de snelle doorstroming van soms tegenstrijdige wetgeving als gevolg van wisselende politieke situaties. 'De wet is de meest bestendige vorm van overheidsbeleid en moet geen wegwerpartikel worden. Wetten kunnen mede uit budgettaire overwegingen voortkomen, maar mogen niet alleen daaruit worden gemotiveerd.' Als voorbeelden van 'wegwerpartikelen' noemde Donner de langstudeerboete en een wijziging van de Bijstandswet, waarbij een inkomenstoets zou gelden voor het hele gezin. 'Het kabinet veegt alle wetgeving van voorgaande kabinetten van tafel en dat is slecht voor het aanzien van de wet.'

De Raad laat zich ook uit over het handelingsvermogen van de overheid. Dat wordt bepaald door 'verwevenheid en afhankelijkheid', staat in het jaarverslag. Publieke beslissingen vinden steeds vaker niet meer in openbaar debat bij meerderheid plaats, maar achter gesloten deuren. Dat is niet nieuw, zo gaat het immers al langer in de Europese besluitvorming, maar 'op nationaal niveau is het explosief toegenomen'. De raad doelt op de veelheid aan akkoorden die het kabinet het afgelopen jaar sloot met diverse partijen.

Donner noemt deze ontwikkeling 'onvermijdelijk', maar gevolg is wel dat democratische controle en betrokkenheid minder eenvoudig worden. 'In de praktijk is vaak niemand echt tevreden over de uitkomst.' Toch is de Raad niet geheel negatief over deze ontwikkelingen. 'Het idee dat je onvrede kunt wegnemen door terugkeer naar de oude situatie, is geen realiteit.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden