nieuws

Raad van Europa wil gekozen burgemeesters in Nederland

De manier waarop burgemeesters en commissarissen van de Koning in Nederland worden benoemd is niet democratisch genoeg. Zeker nu zij zich steeds actiever mengen in politieke beslissingen, zouden zij via directe verkiezingen gekozen moeten worden.

Voorzitter Hubert Bruls van het Veiligheidsberaad, burgemeester van Nijmegen, staat de pers te woord na afloop van het Veiligheidsberaad in juni. Beeld ANP
Voorzitter Hubert Bruls van het Veiligheidsberaad, burgemeester van Nijmegen, staat de pers te woord na afloop van het Veiligheidsberaad in juni.Beeld ANP

Dat stelt de Raad van Europa – de hoogste mensenrechtenorganisatie van het Europese continent – in een rapport dat deze week is verschenen naar aanleiding van onderzoek door een commissie die de lokale besturen in Europa in de gaten houdt. De raad vindt ook dat er meer geld beschikbaar moet worden gesteld voor gemeenten en dat er betere bescherming moet komen voor burgemeesters die worden bedreigd.

De commissie stelt vast dat Nederlandse burgemeesters meer bevoegdheden hebben dan voorheen. Zo nemen zij beslissingen over veiligheid en openbare orde, maar praten zij ook nadrukkelijk mee over de aanpak van de coronacrisis. Daarnaast trekken burgemeesters en commissarissen soms landelijk beleid in twijfel, zoals dat over de opvang van asielzoekers. De commissie vindt het daarom passend om verkiezingen te houden voor deze functies, zodat kiezers directe invloed hebben op de vertegenwoordiging van hun gemeente door de burgemeester.

Nederland kent nu een systeem van getrapte burgemeestersbenoemingen. Iedereen kan solliciteren naar de functie van burgemeester of commissaris. Na een strenge sollicitatieronde dragen gemeenteraden en de Provinciale Staten respectievelijk burgemeesters en commissarissen voor bij de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, die hen daarna als kandidaat voordraagt aan de koning.

Discussiepunt

Het benoemen van burgemeesters is al jaren een punt van discussie in de Nederlandse politiek. Sinds begin jaren tachtig strandden diverse pogingen de burgemeestersverkiezing te veranderen.

Onder Rutte II en III (2012-2021) werd dan toch een eerste stap gezet naar de gekozen burgemeester. Het initiatiefwetsvoorstel van D66 ‘tot deconstitutionalisering van de aanstelling van de burgemeester’ is in 2018 door beide Kamers aangenomen. Sindsdien is het organiseren van burgemeestersverkiezingen grondwettelijk mogelijk. Dat vereist nog wel een wet waarin de details worden vastgelegd. Zo moet de verhouding tussen de gekozen burgemeester en de gekozen gemeenteraad worden geregeld. Anders dreigen bestuurlijke patstellingen. Het huidige demissionaire kabinet heeft daar geen invulling aan gegeven.

Formatie

Met dit rapport van de Raad van Europa in de hand is de kans groot dat D66 het oude kroonjuweel van de partij wil bespreken aan de formatietafel. Het zou een lastige situatie kunnen worden, aangezien de ChristenUnie fel tegen een gekozen burgemeester is en ook het CDA verandering niet nodig vindt. Het standpunt van de VVD is nog onduidelijk. De partij schreef in haar verkiezingsprogramma dat zij de ‘neutrale positie van de burgemeester koestert’.

In de Tweede Kamer zijn ook de PVV, Forum voor Democratie, Denk, JA21, Volt en de BoerBurgerBeweging voor een gekozen burgemeester. GroenLinks, de PvdA en de SGP willen dat burgemeesters benoemd worden door de gemeenteraad. In de verkiezingsprogramma’s van de SP, de Partij voor de Dieren en BIJ1 werd geen duidelijk standpunt ingenomen, maar in 2018 hebben de fracties van de SP en PvdD voor de grondwetswijziging gestemd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden