R.k. kerk was reus op lemen voeten

Professor Olaf van Boetzelaar beweert (O&D, 27 januari) dat de zogeheten 'liturgische schipbreuk' een belangrijke factor is geweest in het proces van radicale ontkerkelijking in de rooms-katholieke kerk. Bisschoppen zouden niet langer de dialoog moeten opzoeken, maar hun gezag moeten aanwenden om de zuiverheid van het geloof en de overdracht ervan te waarborgen.


Ferme taal in een stuk waarin het lijkt of de tijd vijftig jaar heeft stilgestaan. De polarisatie in de rooms-katholieke kerk in Nederland begon immers in het midden van de jaren zestig toen de resultaten van het Tweede Vaticaans Concilie tot grote onenigheid hadden geleid. De twee kampen die zich destijds formeerden, bestaan nog tot op de dag van vandaag. Alleen is van het progressieve kamp na een halve eeuw weinig tot niets meer over.


Als een kerk onmachtig is om zichzelf aan te passen aan de eigen tijd en bovendien de huidige stand van wetenschap als het gaat om seksualiteit en homoseksualiteit glashard blijft ontkennen, dan weet je dat je daar niets meer te zoeken hebt. Dan doe je ook geen verslag van het proces van geloofsafval dat je zelf hebt doorgemaakt. Je bent blij dat je die muffe manier van denken tijdig achter je hebt gelaten.


Het is dit 'vertrek zonder afscheid' dat vaak gepaard gaat met een vorm van genadig geheugenverlies. Ik noem het 'de katholieke amnesie'. Het is het onvermogen om de eigen traditie terug te roepen in de herinnering, dat niet alleen bij afvallige katholieken is waar te nemen, maar ook bij de conservatieven die nog in de kerk zijn achtergebleven. Zij herinneren zich immers niet meer de redenen waarom het Tweede Vaticaans Concilie destijds hoognodig was. Het katholieke geloof was in de jaren vijftig een ongezond geloof geworden dat niet langer te rijmen viel met de inzichten van de moderne menswetenschap.


Hoe is het mogelijk dat een zo ontwikkeld man als Van Boetzelaer blijkbaar vergeten is wat er in katholiek Nederland is gebeurd? Eigenlijk geldt dit voor een generatie van katholieke intellectuelen die niet alleen in de jaren zestig de boot hebben gemist, maar zich ook nooit echt hebben willen verdiepen in een veel bredere crisis die zich in de vorige eeuw heeft voltrokken in de theologie. Het definitieve afscheid van een middeleeuws transcendentiebegrip trof vooral de katholieke geloofspraktijk waarin men al te lang krampachtig had vastgehouden aan een 'spirituele binnenruimte', met als gevolg dat de liturgie was ontaard in een alchemistische vorm van tovenarij die zelfs priesters niet meer konden vatten, laat staan geloofwaardig in praktijk konden brengen.


Dit door magie en mysterie geperverteerde katholicisme, dat zich ontwikkeld had tot extreme vormen van paus-idolatrie, Mariaverering en lichaamsverzaking, was een reus op lemen voeten geworden. Geen wonder dat die reus plotseling omviel.


Huub Mous


kunsthistoricus en auteur van Modernisme in Lourdes, Gerard Reve en de secularisering.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden