R.k.-censuur had moeite met (bijna) alle auteurs

TILBURG Boeken van schrijvers als Hermans, Claus en Vestdijk zijn jarenlang verboden lectuur geweest voor katholieke lezers. Tot 1970 beoordeelde een katholieke censuurinstelling, de Informatiedienst Inzake Lectuur (Idil), welke boeken aan de katholieke moraal voldeden.

Zelfs enkele boeken van Hella Haasse kregen een voorbehoud, zo blijkt uit promotieonderzoek van Cecile van Eijden (1943) aan de Universiteit van Tilburg. Het doel van Idil, in 1937 opgericht, was voorlichting te geven en propaganda te maken voor 'het goede boek'. Dat gebeurde op verzoek van katholieke boekhandelaren, bibliotheken en uitgeverijen, die destijds geabonneerd waren op Idil.


Een team van recensenten, bestaande uit geestelijken én leken, beoordeelde binnenlandse en buitenlandse romans, dichtbundels en jeugdboeken. Voor de beoordeling hanteerden ze een waarderingssysteem: I stond voor verboden lectuur, II voor streng voorbehouden lectuur, III voor voorbehouden lectuur, IV voor lectuur voor volwassenen alleen, IV-V voor lectuur ook voor de rijpere jeugd en V voor lectuur voor allen.


Op de lijst van verboden boeken kwamen onder meer De Tranen der Acacia's van W.F. Hermans, Het land van Herkomst van E. du Perron en Op Afbetaling van Simon Vestdijk. De recensenten toetsten de lectuur op 'zedelijkheid, religiositeit en complexiteit'. Boeken die de 'eeuwige' schoonheid van God en de zedelijke orde geweld aandeden, pleegden verraad aan de katholieke moraal.


De Tranen der Acacia's werd verboden vanwege het 'nihilistische karakter' van het boek, waarin slechts de 'kansloosheid van de mens' wordt beschreven. Cider voor Arme Mensen van Hella Haasse, met als thema overspel, werd beoordeeld als ' humanistisch, merkwaardig en slechts geschikt voor ontwikkelde, rijpe lezers'.


Van Eijden constateert dat in de jaren vijftig het verzet toenam. De vooraanstaande katholieke criticus Anton van Duinkerken, redacteur van De Tijd, betichtte de dienst al in 1949 van 'preventieve censuur'. Hij kreeg bijval van de katholieke pers, waaronder de Volkskrant. Ook de katholieke dichter Gabriël Smit hekelde de Idil, omdat de dienst vooral een ethische en geen esthetische beoordeling maakte.


Volgens Van Eijden is de ontwikkeling van Idil exemplarisch voor de ontzuiling: 'Je zag de worsteling van de kerk met de tijd.' In 1970 stierf de katholieke censuur een stille dood.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden