Quito maakt zege Fujimori zeker

ALS Peruaanse en Ecuadoraanse soldaten elkaar niet echt aan het afmaken waren om het bezit van een stukje jungle , zou Gabriel García Márquez het grensgeschil tussen beide Andeslanden verzonnen kunnen hebben....

ART VAN IPEREN

Het surrealistische conflict, dat op 26 januari als buurtje pesten begon, begint alle kenmerken van een echte grensoorlog te vertonen.

Een week bemiddelen door de VS, Chili, Argentinië en Brazilië heeft niets opgeleverd. Lima en Quito brengen steeds meer versterkingen naar het front. De presidenten Fujimori en Sixto Durán hebben zich in zo'n positie gemanoeuvreerd dat elke concessie thuis als een nederlaag zal worden opgevat.

De inzet is even bizar en onduidelijk als het verloop van de strijd. De oorzaak van de oorlog is een onvolkomenheid in het Protocol van Rio uit 1942. Dat verdrag maakte een einde aan een tiendaagse oorlog tussen beide landen. De nieuwe, 1600 kilometer lange grens werd erin bepaald, maar aan de afbakening van een stukje van 78 kilometer door het Condor-gebergte kwamen beide landen niet meer toe. buit Sindsdien is het hommeles tussen beide Andeslanden. Elk jaar rond 29 januari - de verjaardag van het Protocol van Rio - lopen de spanningen op in de grensstrook: een schietpartijtje hier, een oorlogszuchtige kreet daar, maar meestal liep het allemaal met een sisser af.

Daar ziet het nu niet naar uit. De huidige oorlog vertoont veel gelijkenis met het conflict uit 1981, toen er tientallen doden vielen en Peru triomfantelijk bekendmaakte na vijf dagen strijd het Ecuadoraanse leger van zijn grondgebied te hebben verdreven. Er werd een staakt-het-vuren overeengekomen, maar het geschil sluimerde voort. Vorige maand kwam het weer tot uitbarsting en niemand lijkt in staat het geschil de wereld uit te helpen.

Ecuador zucht nog steeds onder de vernedering van 1942, toen het de helft van zijn grondgebied aan Peru moest afstaan. Quito grijpt sindsdien elke gelegenheid aan om zijn aanspraken op het omstreden grensgebiedje in het Condor-gebergte te onderstrepen, om via de rivier de Cenepa - die in het gebied ligt - toegang tot de Amazone te krijgen. Maar het probleem is dat Peru het gebied en de rivier ook als eigen gebied beschouwt.

De grens is er zo vaag dat zowel Peru als Ecuador zegt dat de oorlog zich op eigen grondgebied afspeelt. Volgens Quito is Lima de oorlog begonnen door Ecuadoraanse militaire posten op Ecuadoraans grondgebied aan te vallen. Volgens Peru is Quito echter de agressor, omdat het Ecuadoraanse leger militaire posten op Peruaans grondgebied zou hebben ingericht.

De jungle in het betrokken gebied is zo onbegaanbaar dat niemand tot nu toe heeft kunnen vaststellen wie er gelijk heeft, hoeveel doden er zijn gevallen of wie er aan de winnende hand is. Vijfduizend Peruaanse en drieduizend Ecuadoraanse soldaten zouden er inmiddels tegenover elkaar staan.

Buitenstaanders moeten het doen met bombastische communiqués uit Lima en Quito en snippertjes nieuws die niet veel meer dan de ernst van de situatie onderstrepen. Het Ecuadoraanse ministerie van Defensie heeft het nationale Rode Kruis verzocht de lijken uit het grensgebied weg te halen, omdat er anders epidemieën uitbreken.

Peru heeft een tweede mobiel hospitaal, honderd artsen en tonnen medicijnen naar het front gestuurd. De inwoners van de grote steden in Ecuador en Peru krijgen, ver van het front, cursussen 'wat te doen bij luchtaanvallen.'

Hoewel er aan beide zijden officieel pas enkele tientallen doden zijn gemeld, moet het werkelijke aantal slachtoffers veel hoger liggen. Volgens Peruaanse bronnen zijn er al zeker tweehonderd doden, gewonden of vermisten.

Ecuador zal waarschijnlijk aan het kortste eind trekken. Peru beschikt over veel meer militairen, materieel en geld om de oorlog vol te houden en winnend te kunnen afsluiten. Maar wat waarschijnlijk nog veel belangrijker is: president Fujimori van Peru werkt sinds zijn verkapte staatsgreep in 1992 innig samen met zijn generaals en het door zijn partij beheerste Congres.

President Sixto Durán Ballén wekt de indruk slechts toeschouwer te zijn in een competentiestrijd tussen zijn ministeries van Buitenlandse Zaken en Defensie. De president van Ecuador heeft nauwelijks macht. Hij kampt al twee jaar met stakingen en een vijandig Congres dat al zijn plannen saboteert.

Quito is in de bizarre grensoorlog verzeild geraakt door de zoveelste binnenlandse politieke ruzie. De oppositie, die het Congres domineert, beschuldigde minister van Defensie José Gallardo er medio januari van niet adequaat te reageren op Peruaanse provocaties in het omstreden grensgebied. Om zijn geschonden blazoen op te poetsen besloot de generaal vervolgens ineens de havik te gaan spelen en de schermutselingen op te blazen tot een zaak van nationaal belang. De diplomatieke dienst moet nu proberen Ecuador zonder gezichtsverlies uit zijn netelige positie te redden.

Als Ecuador het onderspit delft, kan president Sixto Durán Ballén zich helemaal niet meer in Quito vertonen. De oorlog heeft hem weliswaar eventjes populair gemaakt, maar zijn aanstaande nederlaag zal hem definitief tot de risee van Ecuador maken.

Heel anders ligt dat met president Alberto Fujimori. In april wil hij zich laten herkiezen. Net op het moment dat zijn riante voorsprong op zijn tegenkandidaat Javier Perez de Cuellar begon af te kalven, brak het conflict met Ecuador uit. Een president die de guerrillabeweging Sendero Liminoso verslaat, zijn land heeft veranderd in de snelst groeiende economie van Latijns Amerika en bovendien op de valreep een grensoorlog in zijn voordeel weet te beslissen, hoeft zich helemaal geen zorgen meer te maken over zijn herverkiezing.

Art van Iperen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden