PostuumJoaquín Salvador Lavado Tejón (1932-2020)

Quino schiep het activistische stripmeisje Mafalda, dat ook zonder haar geestelijk vader altijd voortleeft

Het activistische en feministische stripfiguurtje Mafalda, getekend in de jaren zestig, drukt Latijns-Amerika al ruim een halve eeuw met de neus op ongelijkheid. Woensdag overleed haar maker, de Argentijnse striptekenaar Quino.

De tekenaar Joaquín 'Quino'Salvado Lavado met zijn schepping Mafalda, verbeeld door de Argentijnse kunstenaar Pablo Irrgang.Beeld AFP

‘Stop de wereld, ik wil eraf!’ Een opengesperde mond als een halve maan bedekt het hele gezicht, daarboven is alleen nog een neusje zichtbaar en de zwarte sprieterige lokken rond het ronde hoofd. Een kleine vuist steekt fier in de lucht. Naast het meisje staat een wereldbol op een voet. De cartoon lijkt voor rampjaar 2020 te zijn gemaakt, maar is een halve eeuw oud. Het is een van de bijna tweeduizend Mafalda-stripjes uit de jaren zestig en zeventig die met het verstrijken van de jaren enkel aan populariteit hebben gewonnen en niets aan actualiteit hebben ingeboet.

'Stop de wereld, ik wil eraf!!!'

Mafalda kan er niet af, de wereld houdt nog te veel van haar om haar te laten gaan. Haar geestelijk vader, Joaquín ‘Quino’ Salvador Lavado Tejón, tekende zijn laatste Mafalda-cartoon in 1973, maar kwam in de rest van zijn leven niet meer los van het kleine meisje in het oubollige jurkje dat overliep van intellectuele overpeinzingen en activistische oneliners. Voor Quino is er wel een einde gekomen aan de dollemansrit van de immer draaiende planeet; hij mocht er na 88 jaar af. Woensdag stierf hij aan de gevolgen van een beroerte.

Beroemder dan Charlie Brown

Voor wie haar niet kent: de Argentijnse Mafalda heeft wel iets weg van Charlie Brown. Allebei piekerende kinderen getekend in simpele scherpe lijnen die hun volwassen lezers een spiegel voorhouden. In Latijns-Amerika is Mafalda een fenomeen, vele malen groter dan Schulz’ Peanuts. Dergelijke faam bereikte ze ondanks vertalingen in tientallen talen nooit in andere werelddelen. Misschien past de kleine activist en feminist te goed bij Latijns-Amerika, de regio die altijd in een worsteling lijkt te zijn verwikkeld tussen hard rechts en socialistisch links, tussen kapitalisme en marxisme, tussen machismo en feminisme.

Mafalda kwam als geroepen toen in 1964 haar cartoon voor het eerst verscheen in het Argentijnse tijdschrift Primera Plana. Ze werd een meisje omdat Quino zich geïnspireerd voelde door de vrouwenbeweging van de jaren zestig, zei hij in een van de weinige interviews die hij gaf in zijn leven. De Argentijnse nieuwssite Infobae citeert uit het interview: ‘Ze moest een meisje zijn dat dezelfde vragen stelt bij het nieuws als ik: waarom gaan we door met het vernietigen van de planeet? En bovendien heb ik altijd gezegd dat meisjes scherper zijn dan jongens.’

Zo kwam het dat de verlegen Quino via zijn creatie Mafalda met één opmerking een hele generatie met de neus op de feiten drukte. In een van zijn strips kijkt het meisje omhoog naar haar moeder die met droeve ogen over een wasmachine staat gebogen; haar mond is een wiebelige streep. ‘Mama, wat zou je willen zijn als je zou leven?’

'Mama, wat zou je willen zijn als je zou leven?'

In een ander stripje zoekt Mafalda drie plaatjes lang naar haar moeder. Ze vindt haar niet bij de strijkplank met gestreken overhemden, ook niet bij het opgerolde tapijt waaronder het stof is opgeveegd. Ze treft haar pas in plaatje vier, zittend op haar knieën poetst ze de vloer. Mafalda’s vraag sterft per plaatje weg in steeds kleinere letters: ‘Mama, welke toekomst zie jij voor de beweging voor de bevrijding van…’ Quino had geen karikaturen van politici nodig om de ongelijkheid in de huiskamer te laten zien.

Universele boodschap

Hoewel Mafalda als symbool soms opdook in protestmarsen, bereikte haar activisme haar publiek vooral via haar boeken, die nog steeds worden uitgegeven. Quino vond de universele boodschap van Mafalda te belangrijk om te laten kapen door een politieke groep, bleek in 2018. Argentijnse activisten voor legalisatie van abortus beeldden haar af met een groene doek, anti-abortus-demonstranten tekenden hun blauwe doek op het meisje. De familie van Quino liet weten dat Mafalda zich nooit over de kwestie had uitgelaten.

Joaquín Salvador Lavado, zoon van Andalusische migranten, groeide op in de westelijke stad Mendoza en verhuisde op jonge leeftijd naar hoofdstad Buenos Aires. Op zijn 22ste publiceerde een tijdschrift voor het eerst een van zijn creaties. De wereldfaam volgde met Mafalda, maar de tekenaar bleef het liefst buiten de schijnwerpers. ‘Ik koos ervoor om te tekenen omdat ik niet goed ben in spreken’, zei hij eens. Hij sprak via Mafalda: ‘Zou het niet progressiever zijn om te vragen waar we verder gaan in plaats van waar we eindigen?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden