Queen of pop

Medewerkers van Columbia stuitten in het bluesarchief op het robuuste werk van zangeres Bessie Smith. Nu is er een fraaie box.

Tussen Kerst en Oud en Nieuw bracht Sony Music een van de merkwaardigste uitgaven uit de geschiedenis van de platenindustrie uit. In een oplage van nog geen honderd stuks lag in een paar winkels in Zweden, Frankrijk, Duitsland en Groot-Brittannië een vier cd's tellend doosje in het vakje 'Bob Dylan' met de titel: 50th Anniversary Collection - Copyright Extension Collection Vol. 1.


Het oogde als een bootleg, een buiten medeweten van de artiest en platenmaatschappij vervaardigde uitgave met onuitgebracht materiaal. Maar dat was het niet; achter het nogal sjofel verpakte doosje zat wel degelijk Sony Music zelf, zo liet de platenmaatschappij maandag weten.


Met deze uitgave wilde Sony zeker stellen dat zij, eigenaar van Columbia Records, het label waarop Bob Dylan al sinds 1962 zijn platen uitbrengt, de enige rechthebbende blijft van de opnamen uit 1962-1963 die over 86 liedjes op de cd's verspreid staan.


In Europa vervallen de rechten van plaatopnamen na vijftig jaar (tot 2014, wanneer de regels worden aangepast). In de VS gebeurt dat twintig jaar later. Wie in Europa opnamen van Bob Dylan uit 1962 op cd wil zetten, mag dat doen. Dat gebeurt ook al, zij het niet op grote schaal: het meeste van Dylan ligt immers al spotgoedkoop in de bakken, gewoon uitgebracht door Sony.


Maar het betreft hier opnamen, repetities en dergelijke die nog niet eerder officieel op de markt waren. Opnamen ook waar Sony, met zijn voortreffelijke archief-tak Legacy de komende jaren zelf plannen mee heeft. Met de uitgave wilde Sony voorkomen dat andere partijen deze opnamen van bootlegs zouden plukken en uitbrengen.


Ook al is de oplage nog zo klein, Sony heeft nu de opnamen uitgebracht en is dus nog jaren de rechthebbende. Precies waar het ze om te doen was. Vandaar de gevatte subtitel: Copyright Extension Collection Vol. 1.


De actie geeft maar weer eens aan hoeveel moeite Sony heeft zijn re-issue-programma naar eigen wens uit te voeren. Columbia, dat al meer dan een eeuw een van de marktleiders is, heeft een immense 'back-catalogue'. Naast grootheden uit de popmuziek brachten jazzartiesten, van Duke Ellington tot Miles Davis en Louis Armstrong tot Charles Mingus, hun muziek bij Columbia uit. Columbia heeft altijd zorgvuldig de archieven beheerd en begon in de jaren negentig met een uitmuntend heruitgave-programma.


Niet alleen verschenen er prachtig verzorgde boxen van Miles Davis, ook Louis Amstrongs legendarische opnamen met zijn Hot Fives en Hot Sevens uit de jaren twintig en Billie Holidays klassieke opnamen uit 1933-1943 werden in schitterende boxen, met bijna wetenschappelijke annotaties opnieuw uitgegeven.


Een hoogtepunt, zowel artistiek als commercieel, was in 1990 de uitgave van The Complete Recordings van Robert Johnson. De dubbel-cd met muziek uit de jaren dertig van de oervader van de gitaarblues maakte een compleet nieuwe generatie muziekliefhebbers bekend met het baanbrekende werk van Johnson, werd een kassucces en won Grammy's.


Een gevolg was dat Columbia nog eens verder in de eigen bluesarchieven dook en stuitte op het robuuste werk van zangeres Bessie Smith.


Op vijf dubbel-cd's verschenen tussen 1991 en 1996 de honderdzestig liedjes die Smith tussen 1923 en 1931 opnam voor Columbia, aangevuld met vier nummers die ze in 1933 zong voor het Okeh label.


Een fraai project, maar de cd's zijn jaren nauwelijks verkrijgbaar geweest. Nu zitten de vijf dubbel-albums, mooi verpakt in een klein doosje met handig boekwerkje. The Complete Columbia Recordings kost weinig (50 euro) en maakt deel uit van een betrekkelijk nieuw initiatief van Columbia: het goedkoop opnieuw verpakken van luxere en vooral veel duurdere uitgaven uit de jaren negentig.


Tegelijk met die van Bessie Smith verschenen er eind vorig jaar boxjes van Louis Armstrong, Duke Ellington en Charlie Christian. Alle de moeite waard. Maar wat deze heruitgave van Bessie Smith zo het beluisteren waard maakt, is dat je er een hele loopbaan op voorbij hoort trekken van een zangeres die niet helemaal terecht in de muziekgeschiedenis altijd wat in de schaduw van Billie Holiday is gebleven.


Smith was behalve een van de grootste blueszangeressen in ieder geval een van de succesvolste. Ze bezorgde met haar eerste Columbiasingle Downhearted Blues, opgenomen op 16 februari 1923, haar label de eerste echte pophit. Meer dan achthonderdduizend stuks werden ervan verkocht, en Smith bleef hits scoren.


Haar stem kreeg meer elasticiteit, terwijl ook de begeleiding wat soepeler en swingender werd. De zeggingskracht neemt op de tien cd's eigenlijk nauwelijks af. Ze speelde met veel groten uit de jazzgeschiedenis, van Louis Armstrong (die haar niet zo goed beviel, hij zou te hard spelen) tot Coleman Hawkins en had veel succes met de band van pianist Fletcher Henderson.


Blues, jazz en zelfs pop vloeiden bij haar moeiteloos ineen. Maar de vrouw die berucht was om haar drankgebruik en agressie zag kort voor de jaren dertig (en de depressie) haar succes afnemen. In september 1937, vier jaar na haar laatste, overigens zeer swingende en veelbelovende opnamen, overleed ze na een verkeersongeval.


Bessie Smith floreerde op Columbia ruim tien jaar eerder dan Billie Holiday en vijftien jaar voordat Robert Johnson van blues een typische mannenaangelegenheid maakte. Met deze goedkope uitgave neemt Columbia de concurrentie uit het grijze circuit de wind uit de zeilen. Maar toch is het jammer dat Sony de moeite niet heeft genomen helemaal opnieuw te beginnen. Een nieuwe mastering, nieuwe, preciezere met de kennis van nu geschreven liner-notes verdient de nalatenschap van Smith wel.


Dat loonde waarschijnlijk de moeite niet meer. In elk geval is het hoopgevend dat ze met Bob Dylan nog wel grote ambities hebben, anders hadden ze de moeite van de '50th Anniversary Collection' niet genomen.


Bessie Smith: The Columbia Recordings. Columbia/Sony.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden