PVV groeit door

Als in Den Haag de PVV ter sprake komt, doet iedereen alsof de soep niet zo heet gegeten wordt. Maar de spagaatstand gaat steeds meer pijn doen

Tijdens de wekelijkse waarschuwing voor de apocalyps van het radioprogramma Vroege Vogels hoorde ik zondag een wiskundige uitleggen hoe systemen die worden bedreigd door een fatale kanteling, eerst een waarschuwing afgeven. Er heerst dan een ogenschijnlijk evenwicht, dat in werkelijkheid een stilte voor de storm is, een overdrachtelijk adem inhouden. Zo is het met het klimaat gesteld, maar je zou ook kunnen denken aan de politiek.

Dramatisch

De tekenen zijn er. VVD-erelid Hans Wiegel nam het in De Pers op voor de PvdA – hij vond dat de socialisten de rijen moesten sluiten, op straffe van marginalisering. Als Wiegel zo’n oproep doet, moet de toestand dramatisch zijn. Zaterdag gaf Agnes Jongerius daarvan een proeve, door tijdens een AOW-demonstratie van de FNV te vertellen hoe Wouter Bos zijn rode jas heeft uitgetrokken. Jongerius heeft het helemaal met Bos gehad – ook voorbij de retoriek van het actieplatform.

Eerder in de week bleek hoezeer de PVV van Geert Wilders de vakbeweging aan het splijten is. Henk van der Kolk van FNV Bondgenoten zei in een intern stuk dat Wilders ‘een malloot’ is. Desondanks waarschuwde hij voor wat eerder de PvdA is overkomen en waarvoor nu de SP op de rol staat, namelijk dat de achterban die zich door Wilders voelt aangesproken, wegloopt. Dat mag de FNV niet gebeuren.

Hoe pijnlijk die spreidstand is, was een maand geleden al gebleken toen Jongerius zich had laten ontvallen dat ze om de AOW te redden, ook zaken zou doen met de PVV. Na verontwaardiging aan de top moest zij haar hand snel terugtrekken. Maar de leden dachten er anders over. En nu zijn de leden opnieuw boos over de term ‘malloot’. Ze laten zich niet meer wegzetten vanwege hun ongepaste politieke voorkeur. De vakbondstop zit met de handen in het haar.

Rust
Intussen heerst in Den Haag de rust van de wiskundige uit Vroege Vogels. Wilders stuurt wekelijks zijn boze sms’jes, de andere partijen zijn verontwaardigd. Men praat voortdurend over de PVV, maar lijkt zich niet werkelijk zorgen te maken over die kleine dertig zetels in de peilingen. De overheersende gedachte is dat de soep zo heet niet gegeten wordt. In het stemhokje zullen de kiezers straks wel wijzer wezen. Dat is niet waarschijnlijk. De ervaring leert dat peilingen altijd onder de verkiezingsuitslag zitten in verband met de schaamte om zich uit te spreken.

De waarschijnlijke gang van zaken is een andere. Maurice de Hond schreef naar aanleiding van de moeilijkheden van Jongerius een analyse onder de titel ‘Voorbode’. Wat zich in de FNV afspeelt, kunnen de grote partijen na de verkiezingen van 2011 tegemoet zien – fatale scheiding der geesten. In de PvdA heeft die shake-out eigenlijk al plaatsgevonden. De anti-Wildersvleugel heeft zich afgekeerd van de in hun ogen rabiate integratienota van de verschrikkelijke Jeroen Dijsselbloem, en stapt over naar D66. De kiezers die immigratie wel als een probleem ervaren, hebben de partij al verlaten. Het is dramatisch, maar het risico is inderdaad reëel dat de PvdA een overbodige kwantiteit zal worden.

Huiverend
Wilders zal niet bij de PvdA langsgaan, wel bij CDA en VVD. Hij wil regeren en hij wil heus concessies doen. Welke laat hij wijselijk nog niet weten. Wat zal er in die partijen gebeuren? Ook VVD en CDA zijn potentiële spagaatpartijen. Mark Rutte moet huiverend wachten op die deurklop. Hij verslikte zich laatstelijk in zijn voorstel voor totale vrijheid van meningsuiting en de mogelijkheid van holocaustontkenning. Hij kreeg toen van een handvol partijprominenten te horen dat hij zijn mond moet houden over onderwerpen die met immigratie of islam verband houden.

Sindsdien gaat het – verkrampt – iets beter met zijn partij en gaat het weer ouderwets over hardwerkende Nederlanders. Maar de verdeeldheid smeult tussen de conservatieve anti-immigratievleugel en de links-liberalen uit vooral Amsterdam.

Islam
Het CDA idem dito. Wilders-haters als Willem Aantjes en Doekle Terpstra staan tegenover pragmatici als partijvoorzitter Peter van Heeswijk en fractieleider Pieter van Geel, die geen potentiële regeerpartners willen uitsluiten. Het woord islam is in het CDA verboden. De meningen daarover lopen uiteen van een vorm van christendom, maar dan anders, tot een totalitaire ideologie die strijdig is met de rechtsstaat en waarvan de overheid zich zeer verre moet houden. Ook voor het CDA is de PVV een potentiële scheurmaker en bedreiging. CDA en VVD zullen deze spagaat ten koste van alles vermijden, en dus zeker geen coalitie met de PVV willen vormen.

Netto effect zal zijn dat beide partijen zich hardhollend in de armen van de vrolijke geen-probleempartij D66 storten. Zoals de zaken nu staan, zullen na de verkiezingen van 2011 dankzij formateur Alexander Pechtold immigratie, inburgering én integratie als bij toverslag zijn opgelost of geslaagd. Dit helemaal in de traditie van voorganger Thom de Graaf (zwaaien met Anne Frank) en daarvoor Roger van Boxtel (gezellig thee drinken met imams).
Vervolgens kan de PVV weer verder groeien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden