PvdA wijst raketschild na aanslagen op VS te snel af

De conclusie dat de aanslagen in de VS de nutteloosheid van het raketschild aantonen, is veel te snel getrokken. De vrees dat de VS zich onder dekking van het schild van de wereld zullen afkeren, achten Maxime Verhagen en Agnes van Ardenne ongegrond....

Agnes van Ardenne-van der Hoeven en Maxime Verhagen

HET horrorscenario dat zich in Washington en New York heeft voltrokken, markeert het einde van een periode waarin westerse democratieën zich relatief veilig waanden in een wereld die er sinds het beëindigen van de Koude Oorlog overigens niet veiliger op is geworden.

Op onthutsende wijze is de kwetsbaarheid van open samenlevingen blootgelegd door een wijdvertakt terroristennetwerk, waarvan de daders vermoedelijk slechts met messen en een vliegopleiding waren bewapend. De technologische suprematie van het Westen lijkt ineens zijn relevantie te hebben verloren. Deskundigen verdringen zich dan ook om de vloer aan te vegen met de Amerikaanse plannen om een schild te ontwikkelen dat bescherming moet bieden tegen aanvallen met intercontinentale raketten.

Tot deze conclusie komen ook Bert Koenders en Frans Timmermans (Forum, 15 september). Een dergelijk schild biedt geen bescherming tegen vele denkbare vormen van terreur, waar de aanslagen van 11 september slechts een voorbeeld van zijn. Volgens Koenders en Timmermans is het medicijn erger dan de kwaal, omdat het tot verstoring van de internationale verhoudingen leidt.

Onder de paraplu van een raketschild zouden de Amerikanen niet veiliger zijn, maar zich wel veiliger voelen. Het gevolg kan zijn dat het land zich aan unilateralisme gaat schuldig maken en zich aan zijn internationale verantwoordelijkheden onttrekt. Dreigingen zouden huns inziens uitsluitend het hoofd geboden moeten worden met multilaterale wapenbeheersing en internationale solidariteit in de vorm van het verkleinen van de kloof tussen arm en rijk.

Hoe goed bedoeld dit betoog ook is, het vertoont ernstige tekortkomingen. Terecht beschouwen Koenders en Timmermans de verspreiding van rakettechnologie en massavernietigingswapens onder staten die het niet zo nauw nemen met democratie en mensenrechten als een reële dreiging, die internationaal moet worden aangepakt. Kennelijk wensen zij evenwel te volstaan met multilaterale wapenbeheersing en een beleid van non-proliferatie.

Het laat zich raden dat dictatoriale regimes zich hier niets van aantrekken en doorgaan met het verwezenlijken van hun ambities. Irak is hiervan een bedenkelijk voorbeeld, alle VN-sancties en wapeninspecties ten spijt. Maar zelfs staten als Pakistan en India hebben inmiddels de beschikking gekregen over kernwapens, die zij niet zullen opgeven.

Verdediging tegen ballistische raketten ligt voor de hand. Zo heeft Israël een eigen verdediging opgebouwd om zich teweer te stellen tegen aanvallen met bijvoorbeeld Scud-raketten, die in de Golfoorlog dood en verderf hebben gezaaid en waartegen de Patriots het lieten afweten. Dit recht op zelfverdediging komt Israël vanzelfsprekend toe.

Nederland is van haar kant betrokken bij Theatre Missile Defense, de ontwikkeling van systemen tegen ballistische raketten voor de korte en middellange afstand. Tot een wereldwijde wapenwedloop heeft deze technologische vooruitgang niet merkbaar geleid. Het is de vraag waarom dit anders zou zijn bij een schild tegen intercontinentale raketten.

Wel is duidelijk dat risico-landen als Noord-Korea, Iran en Irak bezig zijn zich ook deze rakettechnologie eigen te maken. Rapporten wijzen uit dat eerstgenoemd land in 2005 in staat is de Verenigde Staten te bereiken. De termijn waarbinnen de Amerikanen het schild willen ontwikkelen loopt hieraan parallel.

Vooralsnog vormt het ABM-verdrag met Rusland een beletsel. Het is dit verdrag dat beschouwd wordt als hoeksteen van de stabiliteit tussen de beide kernwapenmogendheden, en waarvan eenzijdige opzegging gezien wordt als verstoring van de internationale verhoudingen en katalysator voor een nieuwe wapenwedloop.

Men ziet hierbij evenwel over het hoofd dat het beoogde raketschild in zijn opzet niet gericht is tegen het omvangrijke Russische rakettenarsenaal. Het is bedoeld als verdediging tegen een relatief gering aantal raketten van risico-staten, alsmede tegen onbedoelde lanceringen, die ontstaan door technische storingen of zonder toestemming van de betrokken autoriteiten.

De Koude Oorlog-theorie van wederzijdse afschrikking tussen machtsblokken is niet langer van toepassing op de diffuse, onvoorspelbare dreigingen van deze tijd. Het totale gebrek aan respect voor menselijk leven dat de terroristen met hun aanval op het World Trade Centre en het Pentagon aan de dag hebben gelegd, doet het ergste vrezen indien soortgelijke groeperingen of regimes beschikking krijgen over de benodigde rakettechnologie.

Er bestaan verschillen tussen Europa en de VS in perceptie van de hedendaagse veiligheidsrisico's. De Amerikanen komen vanwege hun mondiale defensie-inspanningen eerder in aanmerking voor vergeldingsacties. Zelfs bij brandhaarden op de Balkan waren het, als de EU zich geen raad meer wist, toch telkens de Amerikanen die de kastanjes uit het vuur moesten halen.

De suggestie dat ze zich onder de paraplu van een raketschild aan hun verantwoordelijkheden zouden onttrekken, is hoogst curieus. Het tegendeel is namelijk het geval. Amerikaanse interventies zullen pas achterwege blijven, als de prijs die ze ervoor moeten betalen te hoog is. Dat zal zeker het geval zijn als degene tegen wie de interventie is gericht de beschikking heeft over massavernietigingswapens.

Het is om bovengenoemde redenen dat de VS hun plannen ten aanzien van het raketschild zullen doorzetten.

Er lijkt niet alleen beweging te komen in het Russische 'njet', ook de Chinezen zijn beduidend minder negatief, nu het raketschild Taiwan niet zal omvatten en zij de ruimte krijgen hun eigen rakettenarsenaal te moderniseren. Met de vermeende Alleingang van de Amerikanen valt het bij nadere beschouwing dus nogal mee. Het uitgesproken verzet van Koenders en Timmermans lijkt daarom vooral ingegeven door emoties en waan van de dag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden