PvdA-sentiment? 'Gewoon klote'

De VVD heeft genoeg aan een dagje balen om de verkiezingsuitslag te verwerken, bij de PvdA zit het het leed dieper. Urenlang vergadert de fractie donderdag over het waarom.

VAN ONZE VERSLAGGEVERS JAN HOEDEMAN; REMCO MEIJER

DEN HAAG - Na drie overwinningen op rij heeft minister-president Mark Rutte zijn eerste electorale nederlaag te pakken. In de nacht van woensdag op donderdag is hij dan ook overduidelijk uit zijn humeur. In Breda, waar de VVD bijeen is, reageert hij geïrriteerd op vragen van journalisten.

De Rutte die op vrijdagmiddag met ogenschijnlijk gemak het floret hanteert op zijn wekelijkse persconferentie is nu een aangeslagen bokser. Waar hij twee jaar geleden in de euforische verkiezingsnacht met zijn PvdA-kompaan Samsom belde en sms'te, heeft hij nu om kwart over twaalf nog niet gebeld. 'Dat ga ik zo doen. Nee, ik vertel u niet wat ik hem zeg.'

Voor zover dat al een teken is van lichte paniek, heeft de VVD zichzelf donderdagochtend alweer onder controle. Even verderop in het Kamergebouw komt de PvdA-fractie bijeen om het historische verlies te verwerken. De VVD vergadert niet. 'Het zijn gemeenteraadsverkiezingen! Vergaderen doen onze raadsfracties zelf wel.' Ze balen bij de VVD een dagje en dat moet het zijn.

De eerste PvdA-vergadering, aan het eind van de ochtend, duurt ruim twee uur, maar is te kort om alle ellende te behandelen. Vanaf vier uur komen de 38 fractieleden opnieuw bijeen. 'Het is gewoon klote', vat PvdA-Kamerlid Duco Hoogland kernachtig het heersende sentiment samen. Zijn partijgenoot Jan Vos typeert de stemming als 'passend' bij de uitslag. Zowel het landelijke beeld als het beeld in de grote steden is desastreus voor de PvdA en dat doet pijn. Partijleider Diederik Samsom spreekt van 'een collectief falen waarvoor ik in de eerste plaats verantwoordelijk ben'. Zijn positie staat niet ter discussie, wel de vraag: hoe komt het?

Alle fractieleden mogen hun zegje doen, waarna in de tweede ronde de fractieleiding antwoord geeft. Kamerleden weten door hun bezoeken de afgelopen tijd aan de afdelingen in elk geval twee oorzaken op te noemen. De eerste is dat er voor de achterban van de PvdA te veel veranderingen in te korte tijd worden doorgevoerd. Dat geeft angst en onzekerheid, zoals de decentralisatie van de zorg. Vanuit Den Haag zegt de PvdA dat het goed komt, terwijl lokale lijsttrekkers daarvan geen idee hebben: dat irriteert kiezers.

De tweede is dat de successen die wel worden behaald, niet op het conto komen van de coalitie, maar van de constructieve oppositie. D66, ChristenUnie en SGP lopen met de prijzen weg, terwijl PvdA en VVD de last van regeringsverantwoordelijkheid dragen.

In de analyse wordt door een enkeling de mogelijkheid van een tussenformatie geopperd. Dan zou de C3 bewindslieden moeten leveren en door de kiezer ook aan de moeilijke maatregelen van het kabinet worden gelieerd. Dan zou, met andere woorden, een gelijk speelveld ontstaan voor de vijf partijen. Maar de suggestie wordt als onhaalbaar betiteld.

Wat ook een rol speelt: VVD en PvdA zitten in dezelfde storm, maar de VVD lijdt er minder onder. Hoogland: 'De VVD zit in het oog van de orkaan, wij staan er middenin.' Het is een cultuurverschil tussen de liberalen en sociaal-democraten dat vaker wordt opgemerkt. 'Wij gaan bij storm op de trappers staan, in plaats van af te stappen', zegt Hoogland.

Net voordat Jan Vos naar zijn PvdA-fractievergadering gaat, loopt hij VVD-Kamerlid René Leegte tegen het lijf. Die analyseert: 'Het is raar om te zeggen, maar in 2012 profiteerde de VVD van de anti-PvdA-stemming. Nu is het D66 die het doet.'

Intussen is de VVD wel bezorgd over de gevolgen voor de Haagse verhoudingen. Liberale Kamerleden vrezen dat het onderhandelingsklimaat onder dit gesternte moeilijker wordt en dat de verhoudingen voorlopig zullen bekoelen. Ze taxeren dat D66 deze verkiezingswinst zal willen verzilveren en dat de PvdA extra zal gaan tegenhangen. Het is nu helemaal een meevaller, zeggen zij, dat er dankzij de economische opleving geen zware onderhandelingen over de begroting van 2015 op de agenda staan.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden