'PvdA: pak etnisch cliëntelisme aan, het rommelt al 20 jaar'

De PvdA moet vriendjespolitiek onder allochtone politici grondiger bestrijden, stelt PvdA'er Fouad el Haji. 'Nu zie ik vooral rituele dansjes.'

ROTTERDAM - Al zolang het Rotterdamse PvdA-raadslid Fouad el Haji (45) in de politiek zit, en dat is twintig jaar, wordt hij geconfronteerd met het thema 'etnisch cliëntelisme'. Lokale PvdA-politici van Turkse, Marokkaanse of Surinaamse komaf zouden vaker dan autochtonen electorale coups plegen, aan vriendjespolitiek doen, met baantjes en subsidies strooien.


Dat die integriteitskwesties steeds weer de kop opsteken, komt mede door 'de onmacht en ook wel onwil' van de partij de aanpak beter te organiseren, zegt hij. Altijd is er angst voor reputatieschade.


Neem de rel over de deelgemeente Feijenoord. Onlangs lekte een vertrouwelijk rapport uit van de voormalige PvdA-burgemeesters Annie Brouwer en Wim Cornelis. Die concludeerden dat in de PvdA-fractie nogal wat baantjesjagers en zakkenvullers zitten, die geen idee hebben wat hun functie inhoudt. 'Het rommelt daar al ruim twintig jaar', zegt El Haji. 'Dat rapport kwam te laat en biedt te weinig.'


El Haji vindt dat integriteitsonderzoeken door externe deskundigen moeten worden gedaan. 'Als onderzoekers van binnen de partij komen, loop je het risico dat iemand de hand boven het hoofd wordt gehouden, of dat een politieke afrekening meespeelt.'


Het Feijenoord-rapport vindt hij vooral een gemiste kans om op grote schaal schoon schip te maken. 'Er komen ook signalen van vriendjespolitiek uit de deelgemeenten Hillegersberg-Schiebroek en Prins Alexander. Waarom alleen focussen op Feijenoord? Dat is toch geen eiland in de Stille Zuidzee?' El Haji zou de hele stad onder een vergrootglas willen leggen. 'Cliëntelisme zit niet in de genen van allochtonen en blijft niet beperkt tot de politieke cultuur van een specifieke deelgemeente. Wie het fenomeen wil bestrijden, moet het grondig durven onderzoeken. Nu zie ik vooral rituele dansjes. Een interne commissie stelt een rapport op, we drinken er een glaasje op en gaan over tot de orde van de dag.'


Dat het 'rapport van Annie en Wim' is uitgelekt in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen, verbaast El Haji niet. In die periode zwelt de kritiek altijd weer aan op 'de Partij van de Allochtonen' of 'Partij van de Arabieren', die allochtonen gebruikt als stemvee, ze alleen vanwege hun kleurtje op de lijst zet. Daar is ook voortdurend intern discussie over.


Na de grote overwinning in 2006 plaatste partijleider Wouter Bos al kritische kanttekeningen. Veel allochtonen waren met voorkeurstemmen in de raad gekomen. Bos waarschuwde voor ongelukken, omdat de nieuwe volksvertegenwoordigers wellicht minder gekwalificeerd waren dan degenen die hoger op de lijst stonden.


El Haji had toen net de overstap gemaakt van de deelgemeente Noord naar de centrale stad. Ook hij was met voorkeurstemmen gekozen. In het televisieprogramma Nova Politiek werd hij hard aangepakt door Paul Witteman. Of hij de techniek van de politiek wel in zijn vingers had. En of hij in zijn raadswerk allochtonen extra ging bedienen, wilde de presentator weten.


Toenmalig partijvoorzitter Michiel van Hulten ontplofte. Volgens hem vertoonden de 'respectloze' Witteman en de media in het algemeen 'racistische trekjes'. 'Dat was een paternalistische reactie van Van Hulten', zegt El Haji nu. 'Waarom zou ik anders behandeld moeten worden dan andere studiogasten?' El Haji pareerde de kritiek van Witteman zelf door te wijzen op de boerenlobby binnen het CDA. Waarom daar nooit een punt van maken, maar wel van lobbyende migranten?


Politiek opportunisme vind je bij alle partijen, zegt hij. 'Ook bij de mijne. In de jaren tachtig en negentig deed de partij aan positieve discriminatie. Er kwamen kandidaten op de lijst die onvoldoende competent waren, nauwelijks Nederlands spraken. Stom natuurlijk, want wat is politiek anders dan talig zijn.' Zelf werd hij in 1994 als 24-jarige meteen tot partijvoorzitter gemaakt van de afdeling Berkel en Rodenrijs. 'Ik was jong, hoogopgeleid, werkte bij het ministerie van Landbouw, net getrouwd en de enige jongeling. Maar geen partijlid. Al snel kwam er een brief van het partijbureau in Amsterdam. We kennen die jongen niet. Pas twee maanden later werd ik lid. Ik werd binnengehaald als de prins op het witte paard.'


In 1997 verhuisde hij naar Rotterdam-Noord, waar hij al snel in de raad kwam. 'Toen ik het telefoontje kreeg dat ik raadslid werd, heb ik staan dansen in de woonkamer. Eindelijk volksvertegenwoordiger.'


Af en toe schoof hij aan bij vergaderingen in 'het grote stadhuis'. Hij was niet onder de indruk van wat hij daar zag. 'Het was kort na de moord op Pim Fortuyn. Het islamdebat laaide hoog op. Vooral in Rotterdam. Ik zag mensen in een kramp schieten. Veel reflexen, weinig reflectie. Er hing een deken van droefenis over de stad. Zelfs naambordjes werden van de deur geschroefd, iedereen was bang.'


De PvdA had in 2002 fors verloren. Leefbaar Rotterdam was met 34,7 procent van de stemmen in één klap de grootste partij geworden. El Haji: 'Ik wilde mijn stem laten horen op het grote stadhuis. Eerlijk en kritisch zijn naar beide kanten. In 2003 ben ik, om beter gekwalificeerd te zijn, aan een masteropleiding public policy begonnen. Datzelfde jaar heb ik mijn dochtertje van bijna zes begraven. Zij had een hersentumor. Dat veranderde de kijk op mijn leven. Vanaf dat moment was ik nergens meer bang voor.'


Hij durfde de luis in de pels te zijn op vooral lokaal, maar ook landelijk niveau. Hij hekelde de gebrekkige begeleiding van nieuwe kandidaten, die onvoldoende worden gecheckt op hun politieke gedachtengoed en kwaliteiten en geregeld op lijsten komen vanwege een exotische achternaam.


Hij was verbolgen over 'de arrogantie' van de partij in het debat over de rituele slacht. Niet vanwege het kritische standpunt: 'Van een a-religieuze partij kun je niet verwachten dat die opkomt voor religieuze thema's.' Maar vanwege de onmacht te luisteren naar een groot deel van de achterban. De partij maakte een draai en nam niet de moeite dat uit te leggen.


Veel moslims voelden zich geschoffeerd. Pas na grote druk werd een bijeenkomst belegd in Utrecht. Het verbod op de rituele slacht sneuvelde in de Eerste Kamer, maar tussen de moslimachterban en de partij is het nooit meer helemaal goed gekomen.


In de peilingen staat de PvdA er slecht voor, mede door de allochtone onvrede. 'Maar ook vanwege de emancipatie van de allochtone kiezers', zegt El Haji. 'Jeroen Dijsselbloem waarschuwde enkele jaren geleden al dat allochtonen niet meer en masse op de partij zouden gaan stemmen. Ze krijgen andere belangen. De tweede en derde generatie migranten zijn gewone kiezers.


Er zijn er die op Leefbaar gaan stemmen. Niet uit recalcitrantie, maar vanwege het libertaire karakter. Ze gaan ook zweven, kruisen van de ene partij naar de andere. In Rotterdam merk ik een groot enthousiasme, vooral onder jongeren, voor Nida. Die partij met een islamitische grondslag, die een brug wil slaan tussen autochtonen en allochtonen, raakt mensen. Ik zat laatst met lijsttrekker Nourdin el Ouali thee te drinken. In korte tijd kwamen wel drie jongeren naar ons tafeltje om hem hun diensten aan te bieden. Alle drie hoogopgeleid.'


El Haji is jaloers dat hij niet zoiets fris voor de PvdA heeft kunnen bedenken. Zelf komt hij niet terug in de raad. Hij is gewipt, kreeg op een zaterdagavond om tien uur een telefoontje. 'Geen uitleg, ik hoefde niet meer te komen praten. Misschien was ik te eigenzinnig, trok ik te veel aandacht naar me toe, of wilden ze gewoon een nieuwe Marokkaan op de lijst. Ik weet het niet.'


Zijn vrouw overweegt op Nida te stemmen. Hij blijft de PvdA trouw. 'Ik kijk niet terug in bitterheid. Ik heb veel aan de partij te danken. Mijn kritiek komt voort uit liefde. Ik hoor bij die sociaal-democratische familie.'


ALLOCHTONE STEM

Nederland telt een miljoen kiesgerechtigde niet-westerse allochtonen; 9 procent van het electoraat. De opkomst is landelijk lager dan bij autochtonen, maar in de grote steden weten vooral Turken en Marokkanen de stembus goed te vinden. In Amsterdam en Rotterdam gaat van hen 1 op de 2 naar de stembus, vergelijkbaar met het totale opkomstpercentage in die steden.


Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 stemde ruim tachtig procent van de allochtonen op de PvdA. In 2010 was dit gedaald tot vijftig procent; nog altijd ruim meer dan bijvoorbeeld GroenLinks (12 procent), SP (9 procent) en D66 (9 procent).


42 procent van de allochtone raadsleden werd in 2010 met voorkeurstemmen gekozen. Bij autochtone raadsleden was dit slechts 5 procent.


Bron: Forum

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden