PvdA ontneemt burgers échte keuze

De gekunstelde burgemeestersreferenda zijn het gevolg van het PvdA machtspelletje: hoe krijgen wij de meeste burgemeestersposten,..

De treurige gang van zaken in Utrecht met het burgemeestersreferendum zal zich in Eindhoven herhalen: twee kandidaten van de PvdA, een gekunstelde campagne en een lage opkomst. Vanuit Eindhoven krijgen we allerlei argumenten te horen ter rechtvaardiging van de selectie van PvdA’ers Rob van Gijzel en Leen Verbeek. Er zouden geen goede kandidaten van de andere partijen zijn. Er wordt trots gewezen op de unanimiteit in de vertrouwenscommissie. Uit onderzoek zou blijken dat de opkomst in elk geval hoger (35-40 procent) zal zijn dan de dramatische 10 procent in Utrecht.

Deze voorstelling van zaken verdoezelt de politieke realiteit. De PvdA heeft op alle mogelijke manieren geprobeerd de door de gemeenteraad gekozen burgemeester te verwezenlijken. Enkele jaren geleden had ze het bijna voor elkaar met het voorstel de gemeenteraad voortaan een enkelvoudige aanbeveling aan de Kroon te laten doen. Ze kreeg uiteindelijk nul op het rekest in het parlement. Verkiezingsprogramma’s van de PvdA voerden voortdurend de door de raad gekozen burgemeester op. Deze voorkeur heeft niets te maken met democratische principes, maar alles met de machtsvraag. De partij gaat ervan uit dat ze het meest te winnen heeft bij de verkiezing van burgemeesters door de raad. In veel gemeenteraden in ons land, zoals Utrecht en Eindhoven, heeft ze nu eenmaal een dominante positie. Bij een rechtstreeks door de bevolking gekozen burgemeester zou het resultaat heel anders kunnen uitvallen.

Het kabinet-Balkenende II (CDA, VVD en D66) besloot in 2003 toe te werken naar de rechtstreeks gekozen burgemeester. Maar de PvdA hield in maart 2005 een grondwetswijziging tegen die de rechtstreeks gekozen burgemeester mogelijk maakte. Toenmalig PvdA-woordvoerder in de Eerste Kamer Ed. van Thijn voerde tal van oneigenlijke argumenten aan tegen dat voorstel, maar vergat te zeggen waar het de PvdA echt om ging: dat de PvdA zoveel mogelijk burgemeesters krijgt.

De inwoners van Utrecht en Eindhoven worden nu opgezadeld met een naargeestige politiek-bestuurlijke situatie. De referenda verdoezelen dat de PvdA de raad naar haar hand zet en de burgers de mogelijkheid ontneemt echt te kiezen.

De klachten van Ralph Pans en andere PvdA-prominenten over het burgemeestersreferendum met uitsluitend kandidaten uit eigen kring zijn ongeloofwaardig. De PvdA regelt immers de door de raad gekozen PvdA-burgemeester. De burgers hebben het nakijken. Ze kiezen uiteindelijk wel, met de voeten. Ze blijven weg. Het referendum brengt ernstige schade toe aan het lokale bestuur.

Vergeten we de vraag ‘hoe krijgt mijn partij de meeste burgemeestersposten’ en kijken we naar het publieke belang van het lokale bestuur, dan zijn er twee mogelijkheden. Wie de gemeente vooral ziet als lokale gemeenschap, kiest voor de benoemde burgemeester. Het moeizame gedoe met vertrouwenscommissies hoort daar niet bij. Wie de gemeente beschouwt als een lokaal politiek systeem, stelt de politieke discussie over strijdpunten in de gemeente en de keuzen die de burgemeester daarin te maken heeft, centraal. Hij of zij kiest voor de direct gekozen burgemeester.

De lokale gemeenschap manifesteert zich vooral in kleinere gemeenten. Daar hoort de benoemde burgemeester bij. In grotere gemeenten, dus ook Utrecht en Eindhoven, spelen maatschappelijke en politieke strijdpunten sterker. Daar is de rechtstreeks gekozen burgemeester op zijn plaats.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden