'PvdA onderschatte slaagkans van rechts'

Informateur Lubbers dient critici van zijn handelwijze van repliek: er was geen ruimte voor andere varianten...

Van onze verslaggevers Bart Dirks en Ron Meerhof

Den Haag De linkse partijen hebben de slaagkansen van een rechts kabinet onderschat. Dat is een van de conclusies die informateur Ruud Lubbers trok bij de presentatie van zijn eindverslag.

Direct bij zijn eerste gesprek met VVD-leider Mark Rutte merkte Lubbers dat de liberaal vastbesloten was om over rechts te formeren, nadat de onderhandelingen over Paars-plus waren mislukt. In zijn tweede gesprek, met Job Cohen, heeft Lubbers geprobeerd de PvdA-leider ervan te doordringen dat een rechtse coalitie een serieuze optie was.

Toch hield Cohen vol dat dat onderzocht moest worden, verklaart Lubbers. Ook andere linkse leiders, onder wie Femke Halsema (GroenLinks), gaven dat advies. ‘Degenen die mij maanden dit te onderzoeken, realiseerden zich onvoldoende dat het wel eens zou kunnen lukken.’

Lubbers verdedigde zich tegen kritiek op zijn rol door de gang van zaken te schetsen. De afgelopen dagen kreeg hij het verwijt dat hij zich had moeten beperken tot het onderzoeken van meerderheidsvarianten. Hij zou er medeverantwoordelijk voor zijn dat er nu een rechtse minderheidsregering lijkt te komen.

Maar daarvoor trof hem geen blaam, vond hij zelf. Hij schetste hoe hij van plan was geweest verschillende regeringscombinaties te onderzoeken. Maar na de eerste ronde gesprekken besefte hij dat de adviezen van de fractievoorzitters hem daarvoor geen ruimte lieten.

CDA-leider Verhagen had hem laten weten alleen te willen praten over een middenkabinet van VVD, CDA en PvdA of, ‘als het ware in uiterste noodzaak’, over een rechts kabinet. Toen daarop Cohen liet weten niets te zien in een middenkabinet, had Lubbers slechts nog de rechtse optie over.

Die avond overwoog hij de informatieopdracht terug te geven. ‘Maar als ik die avond was gestopt, hadden echt de scherven op het bordes gelegen.’

Lubbers liet in het midden wie op de proppen kwam met het idee om Rutte, Wilders en Verhagen zonder de informateur informele gesprekken te voeren. Die leidden vrijdag tot de gezamenlijke intentieverklaring om samen verder te onderhandelen.

De drie rechtse leiders bedankten de afgelopen dagen vol sarcasme PvdA-leider Cohen. Zonder diens steun was de rechtse coalitie niet mogelijk geweest, zeiden ze. Rutte noemde Cohen de matchmaker van het rechtse gedoogkabinet. ‘Grote onzin’, antwoordde Lubbers. ‘Er is maar één matchmaker en dat is Rutte.’

Verhagen en Rutte hebben laten weten dat ze ‘niet beschikbaar’ zijn voor onderzoek van andere combinaties. Op de vraag of dat ook nog geldt als deze optie toch nog zou mislukken, zei Lubbers: ‘Ze willen dit nu laten slagen. Maar zeg in de politiek nooit nooit’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden