PvdA neemt voorschot op winst uit vette jaren

Alle voortekenen lijken te wijzen op een onverminderde groei van de economie. De PvdA wil bij de formatie nu al een deel van de winst incasseren, maar D66 en VVD houden evenals voorgaande jaren vast aan een groei van 2 procent....

Van onze verslaggever

Mike Ackermans

DEN HAAG

Een economische groei van 4,2 procent in het eerste kwartaal van dit jaar, ongekend hoog vertrouwen bij consumenten en een overspannen arbeidsmarkt geven aan dat de zeven vette jaren voor Nederland zijn aangebroken. Wat sommige van de onderhandelende partijen in de Haagse formatie ertoe brengt nu al een deel van de winst te incasseren.

Het is niet gebruikelijk dat een kabinet al op voorhand rekent op extra economische groei, bijvoorbeeld door alvast meer belastinginkomsten in te boeken en hogere rijksuitgaven te plannen. De PvdA wil dat toch doen. In de onderhandelingen heeft deze partij voorgesteld voor 1999 uit te gaan van een groei van 3 procent of meer. Dat schept meer ruimte - al snel enkele miljarden guldens - voor de uitgaven.

Tot nu toe zijn alle partijen ervan uitgegaan dat de groei de komende kabinetsperiode jaarlijks niet meer dan 2 procent zal bedragen, net zoals ze dat de afgelopen vier jaar hebben gedaan. In de praktijk lagen de uitkomsten in de periode 1995-1998 veel hoger: dit jaar groeit de economie bijvoorbeeld met 3,75 procent (denkt het Centraal Planbureau). Daardoor had het paarse kabinet zoveel meevallers ten opzichte van de veel soberder begrotingen.

Alle reden dus om de PvdA haar zin te geven? Nee, vinden VVD en D66. Die willen vasthouden aan het 'behoedzame scenario' van 2 procent, op basis waarvan de begrotingen worden vastgesteld.

Met dat scenario als uitgangspunt heeft minister Zalm van Financiën de afgelopen periode de overheidsuitgaven aan banden gelegd. Dat was het fundament voor de razendsnelle reductie van het financieringstekort van de overheid. In het regeerakkoord van 1994 legden de paarse partijen vast wat te doen met eventuele meevallers: die moesten met voorrang gebruikt worden voor nog meer verlaging van het tekort, verlaging van de belastingen en eventueel voor extra investeringen in de economische structuur.

De VVD en D66 willen dat 'reken je niet rijk'-scenario weer. Maar de PvdA denkt dat het nu wel vaststaat dat ook de komende jaren de groei hoger zal uitvallen - bijvoorbeeld 3 procent in 1999, zoals het CPB heeft geraamd. Voor de jaren daarna zou het kabinet weer uit kunnen gaan van 2 procent, waarmee het gemiddelde in de komende periode uitkomt op 2,25 procent. Het extra geld moet vooral voor de zorg en het onderwijs gebruikt worden.

Een andere suggestie, gedaan door de Sociaal Economische Raad, is vast te houden aan de 2 procent groei, maar halverwege de rit, in 2000, nog eens te kijken worden of er iets naar boven bijgesteld kan worden. Voor dat idee voelt D66 veel.

Neemt de PvdA te veel risico's? De geschiedenis leert dat de gemiddelde groei van de economie, over langere tijd gemeten niet veel hoger dan 2 procent per jaar ligt. De vette jaren van 3 procent of meer (D66-minister Wijers wil dat weer bereiken) zijn sinds de jaren zeventig niet teruggekeerd.

Maar duidelijk is dat het sinds eind jaren tachtig beter gaat. De trend van de groei gaat weer omhoog, naar ruim boven de 2 procent. De vraag is hoe lang nog. Het CPB heeft onlangs gewaarschuwd dat het na 2000 wel eens minder kan worden. Er is, schreef het CPB nog in mei, geen reden om afstand te doen van het behoedzame 2-procentscenario.

Ook de economen van De Nederlandsche Bank denken dat de top is bereikt: de conjunctuurindicator van de bank geeft aan dat het de komende jaren iets minder goed zal gaan. Overigens 'niet onrustbarend', aldus de Bank, een gematigde ontwikkeling kan nog steeds een gezond niveau inhouden. In Frankrijk en Duitsland gaat het alleen nog maar omhoog, en daar profiteren wij van.

Informateur Zalm, die de berekeningen doet en bovendien iets te verdedigen heeft, wacht op nieuwe ramingen van het CPB. Er zijn aanwijzingen dat deze sobere rekenmeesters hun prognoses voor het komende jaar toch iets omhoog zullen bijstellen, en dat het behoedzame scenario ook iets omhoog kan. In dat geval mag ook van D66 een nieuw kabinet uitgaan van 2,25 procent groei per jaar, en staat de PvdA niet meer alleen tegenover de VVD.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden