PvdA, leer van De Kadt

Het artikel ‘Rechtse coalitie door falen van links’ van Victor Pallemans (Opinie & Debat, 9 augustus) is mij uit het hart gegrepen, met name het pleidooi voor een betere balans tussen particuliere en collectieve behoeften, materiële en niet-materiële waarden....

De PvdA lijkt zich te veel te beperken tot de materiële zaken, zeg maar de koopkrachtplaatjes. De partij zou veel meer visie en bevlogenheid moeten uitstralen. Inspiratiebronnen genoeg! Ik noem Willem Banning en Jacques de Kadt.

Banning drukte zijn stempel op het beginselprogramma van de PvdA uit 1947. Daarin wordt fundamentele maatschappijkritiek geleverd: ‘Zij (de PvdA) bestrijdt de kapitalistische geest, die de mens ondergeschikt maakt aan het bezit, de arbeidskracht als koopwaar beschouwt, massaal sociaal onrecht duldt, het cultuurleven vervlakt, geestelijke armoede in grote groepen der bevolking veroorzaakt en het persoonlijk en gemeenschapsleven vermaterialiseert.’

En Jacques de Kadt schreef in Het fascisme en de nieuwe vrijheid (1939) dat het sociaal-democraten om meer moet gaan dan ‘een warme stal, goed voer en een pretje op z’n tijd’. De Kadt verweet communisme en socialisme dat zij de geestelijke en culturele behoeften van de mens schromelijk verwaarloosden. Al in de jaren ’30, dus lang voor de kritiek op de consumptiemaatschappij en op een vraatzuchtige, ecologisch onverantwoorde levensstijl, ging De Kadt tekeer tegen wat hij ‘de maagmens’ noemde.

Socialisme betekende voor De Kadt ‘de grootst mogelijke geestelijke ongelijkheid bij de grootst mogelijke materiële gelijkheid’. Gelijkheid van kansen moest leiden tot de ontplooiing van ongelijke persoonlijkheden.

Het fascisme en de nieuwe vrijheid maakte grote indruk op Joop den Uyl. Zowel het feit dat De Kadt de uitdaging van het fascisme serieus nam als de grote rol die hij bij het streven naar een socialistische samenleving toekende aan cultuur en cultuurdragers sprak Den Uyl erg aan. In de regeringsverklaring van zijn kabinet uit 1974 horen we daarvan de echo: ‘Waar visie, waar uitzicht ontbreekt, komt het volk om.’

En Job Cohen constateerde in zijn Van der Wielenlezing (26 maart) dat groei van het nationaal inkomen geen waarborg is voor het welzijn, voor de verbetering van de kwaliteit van het bestaan. ‘Levensgeluk wordt niet uitgedrukt in euro’s.’

Verder afstand nemen van het politieke pragmatisme van de jaren negentig, toen Kok de ideologische veren afschudde, is voor de PvdA een bittere noodzaak!

reageren? vk.nl/briefvandedag

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden