'PvdA-kopstuk Harry van den Bergh smokkelde geld voor de CIA'

Oud-PvdA-politicus Harry van den Bergh (71) heeft in 1974 ongewild als CIA-agent opgetreden. Van den Bergh smokkelde illegaal geld naar Portugal om de geestverwanten onder leiding van Mário Soares te steunen. Hij dacht dat hij dat deed in opdracht van Willy Brandt, leider van de Duitse SPD, maar in werkelijkheid kwam het geld uit de VS.

Harry van den Bergh in 1984 Beeld anp

Het tv-programma Andere Tijden gaat morgenavond (Nederland 2, 21.20 uur) over een historische gebeurtenis die sociaal-democraten op leeftijd nog altijd warme gevoelens bezorgt: de Anjerrevolutie in Portugal. Zonder bloedvergieten kwam in 1974 een einde aan 47 jaar militaire dictatuur. De sociaal-democraat Soares won de daaropvolgende vrije verkiezingen.

Die winst kwam niet vanzelf tot stand in een land waarin bijvoorbeeld ook de communisten veel aanhang hadden. Soares' PS kreeg in de verkiezingstijd steun van verwante partijen in Europa. Het zijn de jaren zeventig en in veel Europese landen zijn sociaal-democraten aan de macht: Joop den Uyl in Nederland, Willy Brandt in West-Duitsland, Harold Wilson in Engeland.

Lippendienst
Harry van den Bergh is dan nog internationaal secretaris van de PvdA, drie jaar later is hij Kamerlid. Via een naaste medewerker van Brandt, door Van den Bergh omschreven als 'God zelf' wordt hij benaderd voor een steunactie. Het mag niet bij lippendienst blijven. Het wordt een gevaarlijke én illegale klus: rijke sociaal-democratische partijen uit Noord-West Europa hebben het plan opgevat om de Portugese PS financieel te helpen. Die bemoeienis is in strijd met de Portugese wet.

Maar voor het goede doel mag alles, vinden de buitenlandse geestverwanten. Van den Bergh is bereid koerier te worden. Ook andere landen leveren koeriers. Harry van den Bergh haalt een keer of zes, zeven stapels escudo's op bij de Nederlandse Middenstandsbank in Amsterdam. Voordat hij de eerste keer naar Portugal vliegt vraagt hij voor de zekerheid aan de Nederlandse premier en diens minister van Buitenlandse Zaken of zij wel écht op de hoogte zijn. Joop den Uyl en Max van der Stoel stellen hem gerust maar weten officieel uiteraard van niets.

Diplomatieke status
Van der Stoel regelt op enig moment zelfs een diplomatieke status voor de illegale geldkoerier. Wat Van den Bergh zich indertijd niet realiseerde is dat hij een pion was op het schaakbord van de wereldpolitiek: de vele miljoenen (in guldens) die Soares' PS mocht ontvangen zijn voor een groot deel afkomstig uit Amerika. Dat land maakt in 1974 in het geniep een beleidsomslag. Amerika legde de militaire dictatuur nooit een strobreed in de weg, maar na de Anjerrevolutie moet er een keuze worden gemaakt.

Arthur Hartmann, toen staatssecretaris onder Henry Kissinger, legt in Andere Tijden uit hoe het ging. Kissinger was bang dat de communisten in Portugal aan de macht zouden komen en moest kiezen uit kwaden: dan maar steun aan Soares, in de hoop dat Portugal de NAVO trouw zou blijven. 'O God!', zegt Van den Bergh tegen de programmamaker als hij van het eerst hoort van de Amerikaanse bemoeienis, 'ik weet al waar je naartoe wilt.'

Hij koerier van Kissinger. Hij 'agent' van de CIA. Diezelfde CIA die een jaar eerder de Chileense sociaal-democraat Salvador Allende ten val liet brengen. Of hij met de wetenschap van nu..? Op 71-jarige leeftijd, heeft Van den Bergh nog steeds die indrukwekkend volle snor. Van daaronder komt geen spijtbetuiging.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden