PvdA: Hoeveel nieuwe koersen kan een partij aan?

Een interne groep die de de koers van de PvdA wil veranderen. Waar hebben we dat vaker gehoord? Juist, bij de PvdA (en overigens ook bij het CDA).

1968: Andre Van der Louw van Nieuw Links, tevens bestuurslid, legt aan het eind van de bijeenkomst van de Partijraad van de PvdA een verklaring af, waarmede de crisis in de PvdA, althans voorlopig, werd bezworen. Andre Van der Louw van Nieuw Links, tevens bestuurslid, legt aan het eind van de bijeenkomst van de Partijraad van de PvdA een verklaring af, waarmede de crisis in de PvdA, althans voorlopig, werd bezworen.

Al bijna zo lang als de partij bestaat is er intern conflict over de te voeren koers. Want is die te links, midden, uitgesproken, conservatief, progressief of juist helemaal nikserig?

Oude SDAP en VVD
Toen in 1946 vanuit drie bestaande partijen de PvdA werd opgericht, duurde het maar kort voordat de eerste splitsing daar was. Een aantal ontevreden SDAP'ers richtte in 1946 de Oude SDAP op. Deze ging begin jaren vijftig weer ten ziele. Een aantal leden van de Vrijzinnig Democratische Bond, vond die nieuwe PvdA juist veel te links. Ze besloten zelf een partij op te richten: de VVD zag het licht in 1948.

Twintig jaar later begon het kissebissen opnieuw. Enkele jonge honden vonden dat de partij nodig moest vernieuwen. Nieuw Links werd opgericht. Die beweging eiste meer zeggenschap voor vrouwen en jongeren binnen de partij en wilde meer aandacht voor onderwerpen als feminisme, milieu en ontwikkelingssamenwerking. Marcel van Dam en Jan Nagel behoorden tot de ondertekenaars van het beginselmanifest.

Andere PvdA'ers vonden al die radicale voorstellen zo ver gaan, dat ze zelf maar een partij oprichten. DS'70 zag het licht. Een van de oprichters was Willem Drees junior.

Ideologische veren
In de decennia die volgden schudde de partij vaak haar ideologische veren af (onder Wim Kok), begon juist aan een Nederlandse versie van Labours New Deal (onder Wouter Bos), of ging weer iets terug naar de ideologische wortels (zoals nu onder Job Cohen).

Ook bijzonder was Niet Nix. Dat was een vernieuwingsbeweging binnen de PvdA, die in 1996 door de persoonlijk medewerkers van toenmalig partijvoorzitter Felix Rottenberg werd opgericht. Bij deze stroming voerden thema's als milieu en Europa de boventoon, maar echt succesvol werden de Niet Nixers niet. De beweging werd opgeheven, maar bracht wel huidige partijprominenten als Diederik Samson en Frank Heemskerk voort. Wat wel bleef was de kritiek. Denk maar eens aan partij-prominent Marcel van Dam die de partij een paar jaar geleden verliet.

Ook tegenwoordig blijft de partij nog steeds zoeken naar haar koers. Daar is de vandaag gedane oproep van lokale PvdA-groeperingen een duidelijke uiting van. De partij moet op zoek naar nieuwe antwoorden. Zoveel 'ouderwetse arbeiders' zijn er immers niet meer.

De PvdA staat niet alleen. Die andere brede volkspartij, het CDA, heeft ook geen gebrek aan interne conflicten en meningsverschillen. Ook op dit moment is een 'herbezinningscommisie' druk bezig te bedenken waar het naartoe moet met de christen-democraten.

Volg de Volkskrant op Twitter
Word vriend van de Volkskrant op Facebook


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden