PvdA en VVD willen lijmen, D66 niet

De fracties van PvdA en VVD willen proberen de paarse coalitie te lijmen. Ook premier Kok, die woensdag bij de koningin het ontslag van zijn kabinet aanbood, voelt daarvoor....

Van onze verslaggever

Daarmee neemt de kans toe dat in het najaar vervroegde verkiezingen moeten worden gehouden. Koningin Beatrix zal vandaag beginnen met het ontvangen van de fractieleiders uit de Tweede Kamer en andere politieke adviseurs om advies in te winnen.

Het kabinet, inclusief alle staatssecretarissen, beraadde zich gisteren vierenhalf uur over de crisis die in de nacht van dinsdag op woensdag in de Eerste Kamer ontstond. Daar volhardde VVD-senator Wiegel in zijn verzet tegen een Grondwetswijziging, die in bepaalde gevallen een referendum mogelijk zou hebben gemaakt. Door Wiegels tegenstem kreeg het voorstel niet de benodigde tweederde meerderheid. Voor D66 was dat een breekpunt.

In het Kamerdebat van gisteravond wekte behalve de VVD aanvankelijk ook de PvdA de indruk desnoods zonder D66 verder te willen gaan. Fractieleider Melkert toonde zich diep teleurgesteld dat er na vijf jaar een eind is gekomen aan de 'unieke en geslaagde' paarse coalitie. Hij had een 'sprankje hoop' dat er nog iets te lijmen valt. Op de vraag hoe, antwoordde hij dat daarvoor niet alleen de voorkeur van de PvdA doorslaggevend is.

Daarop repte VVD-fractievoorzitter Dijkstal openlijk van een herstel van de coalitie zonder D66. Evenals Melkert noemde hij ook hij de oorlog om Kosovo als een van de situaties die niet zijn gediend bij een demissionair en daardoor verzwakt kabinet. Nederland neemt deel aan de NAVO-acties om Kosovo te ontzetten en moet binnenkort mogelijk beslissen over deelname aan een grondoorlog.

Na de openlijke avance van Dijkstal nam Melkert opnieuw het woord. Hij toonde zich verbaasd over het gemak waarmee Dijkstal sprak over de mogelijkheid van een PvdA-VVD-kabinet. 'Dat is een onverantwoord ruime interpretatie van het mandaat dat de kiezers in 1998 hebben gegeven', aldus Melkert.

Ook binnen het kabinet was gisteren nog een poging ondernomen om D66 weer binnenboord te halen. De ministers van PvdA en VVD toonden zich bereid onmiddellijk een nieuwe procedure te beginnen om het referendum erdoor te krijgen. Daarmee zou opnieuw vier jaar gemoeid zijn. D66 nam daar geen genoegen mee.

D66-leider De Graaf noemde het een 'fopseen, waarvoor D66 de leeftijd is ontstegen'. Zijn partij heeft dertig jaar gepoogd de 'ernstig verzwakte democratie' te versterken met middelen als het referendum. 'Voor een politiek ideaal mag men vechten. Dat ideaal is afgekapt met de hulp van een senator van de VVD. De partij en de leiding van de VVD zijn in gebreke gebleven.'

Premier Kok noemde in zijn verklaring tot de Kamer het afstemmen van het referendum 'een bittere pil voor het hele kabinet'. Het referendum was voor het kabinet van 'zeer vitale betekenis'. Hij wees erop dat het om een bijzondere politieke situatie gaat, omdat geen sprake is van een conflict met de Tweede Kamer.

Kok pareerde de kritiek van D66 en de oppositie dat hij dinsdagnacht tijdens zijn interventie in de Eerste Kamer wel harder met de vuist op tafel had mogen slaan. 'Ik had niet de indruk dat Wiegel daar na dertig jaar principieel verzet anders door gehandeld zou hebben.'

De premier vindt dat er 'vormen denkbaar' zijn om verder te regeren. Maar ook in demissionaire status zal het kabinet zo breed mogelijk functioneren, mede met het oog op de Kosovo-oorlog, beloofde hij.

Van de oppositiepartijen richtte vooral het CDA zijn pijlen op het kabinet. Volgens fractieleider De Hoop Scheffer 'strompelde het kabinet voort' en ontbeerde het bezieling. Hij vindt dat de kiezer geschoffeerd is door het voorstel het afgestemde referendumvoorstel opnieuw bij de Kamer in te dienen. Op de SGP en het GPV na vinden alle oppositiepartijen dat er nieuwe verkiezingen moeten worden uitgeschreven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden