'PvdA en CDA hebben meer zelfrespect nodig'

De aangeslagen middenpartijen CDA en PvdA kunnen trots zijn op het door hen betoonde verantwoordelijkheidsgevoel. Met meer zelfrespect komen de partijen er weer bovenop, betoogt auteur Bert Bukman.

PVDA-fractievoorzitter Job Cohen (R) ontmoet zijn collega Maxime Verhagen (CDA) tijdens een wandeling op het Binnenhof, juni 2010. Beeld anp

Job Cohen wordt beschouwd als de slechtste politicus van 2011. Dat meldde vk.nl afgelopen zondag. Uit onderzoek van Maurice de Hond was gebleken dat bijna een kwart van de Nederlanders er zo over denkt.

Uiteraard is dat geen goed nieuws voor de PvdA, maar het is ook treurig voor iedereen die de parlementaire democratie een warm hart toedraagt. Want het past in een trend die al langer gaande is: afkalving, of in elk geval een grote mate van instabiliteit, van de traditionele bestuurderspartijen van het midden, en een groei van populistisch links en rechts.

In wiens belang dat ook mag zijn - niet van alle Nederlanders die ruim een jaar geleden nog stonden te juichen toen Job Cohen als Verlosser werd binnengehaald. En trouwens ook niet van ieder ander die graag wil dat Nederland en Europa een beetje overeind blijven in het huidige globaliseringsgeweld, dat het komende decennium alleen nog maar in kracht zal toenemen.

Wat Job Cohen betreft, had het allemaal heel anders kunnen aflopen. De afgelopen maanden heb ik mij als historicus verdiept in de totstandkoming van het kabinet Rutte, en daarvan verslag gedaan in het onlangs verschenen boek Het Slagveld. Een van mijn conclusies is dat een kabinet met de PvdA eigenlijk veel meer voor de hand had gelegen dan het huidige minderheidskabinet van CDA en VVD.

Alle kans van slagen

Voor een deel had de PvdA dat in eigen hand, en voor een deel ook niet. Het nieuws dat één telefoontje van Ab Klink en Job Cohen het huidige kabinet had kunnen voorkomen, heeft al eerder de Volkskrant gehaald, maar dat valt Job Cohen niet aan te rekenen. Wie had ooit kunnen denken dat Ab Klink, toen hij terugtrad als onderhandelaar namens het CDA en daarmee Geert Wilders tot de aftocht dwong, een paar dagen later ook zou terugtreden als Kamerlid, om daarmee het door hem zo gevreesde kabinet met gedoogsteun van de PVV weer alle ruimte te geven?

Paars Plus - dat is een ander verhaal. Uit de vele gesprekken met sleutelfiguren uit de kabinetsformatie die ik de afgelopen maanden heb gevoerd, rijst het beeld op van een formatiepoging van VVD, PvdA, D66 en GroenLinks die alle kans van slagen had, maar die is mislukt omdat de PvdA weigerde te bewegen. De top van de VVD was bijvoorbeeld wel degelijk bereid - zij het heel voorzichtig - om de hypotheekrenteaftrek ter discussie te stellen, maar de PvdA weigerde op haar beurt iets aan de sociale zekerheid te doen.

Het eindresultaat is bekend: Paars Plus is mislukt. Of dat jammer is of niet is een open vraag, maar het is wel een feit. De VVD kreeg de schuld, en dat kwam iedereen wel goed uit: de progressieve partijen die een zondebok zochten en de liberalen die het naar hun achterban wel een mooi verhaal vonden. Maxime Verhagen en het CDA pakten vervolgens hun kans, zij het na veel intern geworstel, en na nog een flink aantal misverstanden en toevalligheden stond het huidige kabinet op 14 oktober 2010 op het bordes van Huis ten Bosch.

Dramatisch
Sindsdien verlopen de opiniepeilingen voor PvdA en CDA sindsdien dramatisch. Dat is vreemd, want beide partijen hebben zich in een interessante positie gemanoeuvreerd. Job Cohen is leider van de grootste oppositiepartij, terwijl het CDA een onevenredig grote invloed uitoefent op het regeringsbeleid. Maxime Verhagen wist zeker 80 procent van het CDA-verkiezingsprogramma, en misschien wel meer, in het regeerakkoord te krijgen. Zijn vrienden en zijn vele vijanden die het van nabij hebben meegemaakt, bewonderen hem daar nog steeds om. Bovendien leveren de christen-democraten de helft van de bewindslieden, onder wie de populairste minister, Jan Kees de Jager.

Ten minste een van de twee partijen zou moeten profiteren, zou je denken: de partij die het beleid maakt of de partij die het beleid bekritiseert. Maar het tegendeel is het geval. In de peilingen staan PvdA en CDA, de partijen die sinds de oorlog goed waren voor meer dan tien kabinetten en die veel meer op elkaar lijken dan ze zich realiseren, gezamenlijk op een schamele dertig zetels. De eens zo trotse bestuurderspartijen hebben zich in de hoek laten dringen waar de klappen vallen, en in die hoek is het niet prettig toeven.

Verstandige route
Zelfrespect en zelfvertrouwen - dat lijken me de kernbegrippen om er weer bovenop te komen. CDA en PvdA delen een geschiedenis om trots op te zijn, en in elk geval hebben de partijen zich bereid getoond bestuurlijke verantwoordelijkheid te dragen en de bijbehorende risico's te nemen.

Laat dat maar weten, vent het uit, en negeer Geert Wilders en Emile Roemer - dat lijkt mij een verstandige route. Mocht electorale groei uitblijven, dan word je een politieke groepering waar desondanks rekening mee dient te worden gehouden. Maar veel waarschijnlijker lijkt het me dat de weg naar herstel op deze manier wordt ingeslagen.

Bert Bukman is tekstschrijver en communicatieadviseur. Hij is auteur van Het Slagveld.

 De aangeslagen middenpartijen zouden zich meer moeten laten voorstaan op hun betoonde verantwoordelijkheidsgevoel.  
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden