PvdA, CDA en VVD in geldnood door ledenverlies

De krimp van de drie klassieke ledenpartijen CDA, VVD en PvdA - die Nederland sinds de Tweede Wereldoorlog in wisselende combinaties besturen - nadert volgens de eigen bestuursleden een kritisch punt. Nu de leden blijven weglopen, komen partijen in geldnood.

CDA-leden gaan op het najaarscongres van het CDA in 2014 op de foto met oud-minister Marja van Bijsterveld. Foto anp

Enkele van hen hebben hiervoor onlangs aandacht gevraagd in een gesprek met het ministerie van Binnenlandse Zaken, vooralsnog zonder resultaat. Critici zien vooral het bewijs dat de ledenpartijen uit de tijd raken. Ook de SP reageert sceptisch.

Het verdienmodel van de partijen komt in de problemen doordat er minder contributie binnenkomt en ze tegelijkertijd minder subsidie ontvangen. De hoogte van de overheidsbijdrage wordt deels bepaald op basis van het ledental - naast een vast deel en een deel dat afhankelijk is van de hoeveelheid zetels in de Tweede Kamer. Het op ledental gebaseerde deel is ieder jaar een vast bedrag (in 2015 bijna 1,9 miljoen euro) gedeeld door het totale aantal leden van alle politieke partijen. Doordat CDA, VVD en PvdA sneller krimpen dan de rest, blijft er voor hen een steeds kleiner deel van de koek over.

De voortgaande verschrompeling is al decennia gaande, maar bedreigt nu het functioneren van die partijen, stellen bestuursleden. Campagnekassen raken leger en partijkantoren en personeel worden te duur. Binnen de partijen klinkt daarom de roep om een ander subsidiestelsel. VVD-schatkistbewaarder Ger Jaarsma: 'Er is steeds minder geld voor het voeren van campagnes en het opleiden van politici. Voor een deel doe je dat met vrijwilligers, maar het ondersteunen van hen moet je toch met professionals doen - en dat kost geld. Als je ziet hoe snel de daling verloopt, had er gisteren al een ander systeem van financiering moeten komen.'

Tekst loopt onder de grafiek.

Partij zoekt geld - van leden komt het niet

De oude bestuurspartijen PvdA, CDA en VVD komen financieel in de problemen door ledenverlies. Moeten er andere subsidies komen? Dat zul je de partijen niet snel horen zeggen, uit angst voor de kiezer. Lees hier verder over de financiële problemen van de partijen en het taboe dat rust op subsidies: 'Politici vinden het eng om het woord subsidie te gebruiken als het over de eigen organisatie gaat'.

Bart van Meijl, hoeder van de kas bij het CDA: 'Als je de lijn van de afgelopen jaren met een liniaaltje doortrekt, dan zie je dat we alternatieven moeten gaan verzinnen. Anders krijg je in 2020 een vrijwel onhoudbaar systeem.' En PvdA-penningmeester Ard van der Tuuk: 'Het partijbestuur van de PvdA heeft al eerder aangegeven dat ons democratisch systeem serieus moet worden genomen.'

Paul Bovend'eert, hoogleraar staatsrecht van de Radboud Universiteit, wijst erop dat een gezond partijsysteem van het grootste belang is voor de democratie. 'Partijen selecteren kandidaten voor het parlement, de provincies en de gemeenteraden. Bovendien schrijven ze partijprogramma's, die de basis van het regeerbeleid vormen.'

In hun gesprek met Binnenlandse Zaken pleitten Van Meijl en Jaarsma - PvdA'er Van der Tuuk was toen nog geen penningmeester - onlangs voor aanpassing van het subsidiesysteem. Zo zou het al een hoop schelen als het vaste deel van de subsidie hoger zou komen te liggen en het variabele deel lager, zegt CDA'er Van Meijl. 'Bij een hogere basissubsidie krijg je veel stabielere partijen. Bij zetelverlies of het verlies van leden hoef je dan niet ineens volop te gaan snijden, en bij zetelwinst hoef je je organisatie niet drastisch te vergroten.'

Zo brengt het verlies van één zetel al 50.921 euro minder in het laatje. Per lid was dit in 2014 een bedrag van 6,22 euro. Het maakt het systeem volatiel, vindt VVD'er Jaarsma, die toevoegt dat de zorgen ook worden gedeeld door penningmeesters van partijen die nog niet op een dergelijke manier zijn getroffen. 'Zij weten dat ze ook ooit aan de beurt kunnen zijn.'

Niettemin raakt de discussie over subsidie aan een gevoelig politiek debat, niet in het minst omdat Wilders' PVV het doelbewust zonder leden en dus zonder subsidie doet. Het SP-bestuur zit evenmin te springen om verandering, hoewel ook de SP al jaren leden verliest. Secretaris Hans van Heijningen ziet geen alternatief. 'Op basis waarvan ga je het grotere vaste deel van de subsidie dan vaststellen?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.