PvdA betaalt te hoge prijs voor regeren

Voor de afspraak die PvdA en CDA hebben gemaakt over een evenwichtige begroting in 2007, wordt een te hoge prijs betaald, menen Femke Halsema en Kees Vendrik....

Wat bezielt Wouter Bos? Begin deze week werd bekend dat hij instemt met de eis van het CDA om in 2007 geen begrotingstekort meer te hebben. Deze politieke keuze dwingt tot een draconisch ombuigingsprogramma van bijna 20 miljard euro, met grote sociale en economische gevolgen. Hoe groot die gevolgen zijn werd onmiddellijk hoorbaar in de woedende reactie van de vakbeweging, toch een veronderstelde bondgenoot van de Partij van de Arbeid.

De informateurs hebben namelijk nu al een vorstelijke bezuiniging van 4,5 miljard euro ingeboekt, door de uitkeringen en de publieke salarissen de komende vier jaar slechts de inflatie te laten volgen. De vakbeweging wordt voor het blok gezet: zij moet accepteren dat ook de lonen in de marktsector niet harder stijgen dan de inflatie zodat sprake blijft van koppeling. Als de lonen in de marktsector meer toenemen is ontkoppeling een feit.

Deze manoeuvre is afgelopen najaar ook al door Balkenende I toegepast. Zij aan zij met de vakbeweging hekelde oppositiepartij PvdA toen deze chantage.

Inmiddels heeft de vakbeweging opnieuw luid en duidelijk laten weten deze afgedwongen loonmatiging niet te accepteren. PvdA en CDA knappen zo het vuile werk van de werkgevers op, die zonder tegenprestatie vier jaar loonmatiging in de schoot geworpen krijgen. Bovendien zullen de pensioenpremies de komende jaren sterk stijgen, terwijl PvdA en CDA ook een forse verhoging van verschillende belastingen voorbereiden.

De coalitie-onderhandelaars dwingen hiermee de vakbeweging vier jaar lang achteruitgang van de koopkracht te slikken. Verder staan zeer ingrijpende bezuinigingen op de rol die vooral werknemers en vakbondsleden in de publieke sfeer raken. In dit licht is de boosheid van de vakbeweging niet alleen begrijpelijk, deze is ook volstrekt gerechtvaardigd.

Geschrokken van de commotie heeft Bos nu, ná de afspraak met het CDA, een gesprek met de vakbeweging gevraagd en gekregen. Ook dat is een strategische inschattingsfout. Een sociaal akkoord dat CDA en PvdA zeggen na te streven, is alleen af te sluiten als er wat te onderhandelen valt. Met de toezegging van Bos aan het CDA om ongeacht de economische omstandigheden in 2007 een begrotingsevenwicht te willen bereiken, is dat niet meer het geval. Bovendien rekenen Bos en Balkenende zich onterecht rijk. Al maanden geleden heeft het Centraal Planbureau (CPB) berekend dat de opbrengst van loonmatiging voor het begrotingssaldo geen 4,5 miljard euro bedraagt, maar minder dan een miljard.

Dit betekent dat de formateurs door het CPB worden teruggestuurd om hun huiswerk nog eens over te doen. Bos heeft al laten weten dat de PvdA ook dan de afspraak met het CDA niet ter discussie zal stellen. In dat geval zal er nóg meer moeten worden bezuinigd om in 2007 op een begrotingsevenwicht uit te komen.

Voor de vakbonden betekent dit dat, zelfs als zij de forse loonmatiging gedwongen zouden accepteren, zij bijvoorbeeld geen compensatie voor de gestegen nominale ziekenfondspremie tegemoet kunnen zien. Noch zal er geld zijn voor het terugdraaien van de dreigende kaalslag van de bijstand of voor een menswaardige WAO. Integendeel, de afspraak die de PvdA heeft gemaakt om de begroting in 2007 in evenwicht te hebben, leidt ondanks gedwongen loonmatiging, tot afbraak van de sociale zekerheid en de publieke sector.

Terwijl de vakbonden en de werknemers de prijs lijken te moeten gaan betalen voor de verslechterende economie, zijn de werkgevers de lachende derde. Zij kunnen duimen draaien en de zoveelste topbonus incasseren. En dat terwijl een centrum-links kabinet van CDA en PvdA juist de werkgevers onder druk had moeten zetten om, in ruil voor loonmatiging, geld te steken in onderzoek en scholing. Het is ook aan de werkgevers om zich in te spannen om de stijgende jeugdwerkloosheid tegen te gaan, meer mensen uit de WAO aan te nemen, én om mensen aan de top duidelijk te maken dat er alleen gematigd wordt als zij dat zelf ook doen. Dat is allemaal helaas niet gebeurd. De PvdA heeft zichzelf én de vakbeweging klemgezet, zonder ook maar iets in de onderhandelingen gewonnen te hebben.

Deze opstelling roept herinneringen op aan eerdere formatie-onderhandelingen. De afgelopen acht jaar werd Paars gedomineerd door de begrotingsregels van minister Zalm. De PvdA kritiseerde deze af en toe met woorden, maar steunde het kabinetsbeleid altijd. Als de PvdA de afspraak om in 2007 een begrotingsevenwicht te bereiken vastlegt in een regeerakkoord dan geeft zij haar steun aan een hardvochtig saneringskabinet, waarbij Balkenende de financiële spelregels bepaalt.

Balkenende begint hiermee ook, onbegrijpelijk gesteund door de PvdA, aan een eenzame obsessie te lijden. CDA-economen als Bovenberg en Kolnaar bestempelen de zucht tot snelle vermindering van de staatsschuld als onnodig en onrechtvaardig, zeker nu het afgelopen najaar de economische vooruitzichten zijn verslechterd en de oorlog in Irak de wereldeconomie nog verder schade kan berokkenen. Wij betwijfelen zelfs of een combinatie van CDA en VVD tot strengere financiële afspraken was gekomen. Veel minder dan Balkenende, heeft Zalm de afgelopen maanden het begrotingsevenwicht heilig verklaard.

Tijdens Zalms paarse jaren is er namelijk groot succes geboekt in vermindering van de staatsschuld. Was deze nog meer dan 80 procent van de nationale welvaart in 1994, inmiddels is deze tot onder de 50 procent gezakt. Nederland is in Europa het beste jongetje van de klas en de overheid kan het zich permitteren om bij te dragen aan economisch herstel en aan behoud van kwetsbare werkgelegenheid. En dat is broodnodig.

Een centrum-links kabinet kan niet de grauwheid van een bestendig begrotingssaldo als grootste uitdaging beschouwen. Wij roepen de PvdA op haar handtekening niet te plaatsen onder een boekhoudersakkoord, maar samen met het CDA voortvarend een maatschappelijke agenda op te stellen. Economisch herstel, gepaard gaand met vermindering van maatschappelijke en inkomensongelijkheid, een sterke publieke sector en solide sociale zekerheid: deze dienen samen met de sociale partners te worden bevochten. Dat is voor onze samenleving veel belangrijker dan een begrotingsevenwicht in 2007, koste wat het kost.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden