Analyse

PvdA bereikt zowaar leeftijd der sterken

De Partij van de Arbeid wordt vandaag 70 jaar. Een denderend feest zullen de sociaal-democraten niet aanrichten. Daarvoor overheerst te zeer de bange vraag: haalt de PvdA ook de 80?

Beeld anp

Het zal niet iedere 70-jarige overkomen: een verjaardagsboek met als overheersende boodschap dat de mooiste jaren van het feestvarken nu wel achter de rug zijn. En, zo laten de auteurs ook nog weten, het einde kan sneller komen dan verwacht.

Partijvoorzitter Hans Spekman maakt het vandaag mee als hij namens zijn jubilerende partij de bundel Zeventig jaar PvdA in ontvangst neemt. In de inleiding schrijven de samenstellers van het boek enigszins verontschuldigend dat de PvdA 'een magische aantrekkingskracht heeft op kritiek'. Dat blijkt. De meeste auteurs - bijna allemaal PvdA-angehauchte wetenschappers - tonen in hun bijdragen weinig fiducie in de huidige koers.

Onverwacht zal dat pessimisme niet komen voor Spekman. In de peilingen staat zijn partij er al tijden beroerd voor en het ledental is onder de 50 duizend gezakt: niet de meest ideale omstandigheden voor een feest. Met sobere boegbeelden als Willem Drees, Joop den Uyl en Wim Kok - de Grote Drie van de PvdA - heeft de partij toch al geen gezelligheidstraditie.

Hoe nu verder? Dat de PvdA erbovenop komt zonder ingrijpende koerswijziging is volgens de verjaardagsbundel 'het meest onwaarschijnlijk scenario'. De auteurs houden dan eerder rekening met een zwarter toekomstvisioen: 'De opvolger van Spekman trekt in 2023 de deur van het partijbureau achter zich dicht na het licht te hebben uitgedaan.'

Nieuw verhaal

Het zoeken is vooral naar een nieuw verhaal. De partij, die in 1946 begon als een fusie tussen de SDAP, de Vrijzinnige Democratische Bond (VDB) en Christelijk-Democratische Unie (CDU), bevindt zich volgens Frans Becker, een voormalige medewerker van het wetenschappelijk bureau, in 'ideologisch niemandsland'. Slechts Lodewijk Asschers strijd tegen de flexibilisering van de arbeidsmarkt berust op 'dieper stekend programmatisch denkwerk'.

Verder domineert volgens Becker de liberale school. De marktwerking in de publieke sector gaat door, de ordening van de financiële sector is ongewijzigd. Becker: 'Voor Samsom is de stabiliteit van het landsbestuur de belangrijkste prioriteit.'

De traditionele arbeidersachterban wijkt nu uit naar de SP en PVV, de middenklasse gaat naar D66 en GroenLinks. 'De partij heeft dringend behoefte aan een visie op de verzorgingsstaat, de europeanisering en globalisering waarin hoogopgeleide kiezers, grote delen van de middengroepen en laagopgeleide kiezers zich kunnen herkennen,' constateert hoogleraar politicologie Philip van Praag. 'Alleen dan kan de PvdA een middelgrote tot grote partij blijven.'

Ad Melkert, Wouter Bos, Job Cohen en ook Diederik Samsom zijn vooralsnog niet geslaagd in die opdracht, concluderen de wetenschappers. En met het uitbreken van de vluchtelingencrisis is het alleen maar moeilijker geworden.

Bedreigingen overwinnen

Toch heeft de PvdA in de 70-jarige geschiedenis meer bedreigingen overwonnen, zo valt ook in het boek te lezen. De partij geniet bovendien nog steeds respect als een vaardige campagnemachine. Dat was al zo in de tijd van Willem Drees, die als eerste gebruik maakte van een helikopter om van verkiezingsbijeenkomst naar verkiezingsbijeenkomst te gaan.

De laatste jaren gingen die campagnes vaak gepaard met goedgetimede leiderschapswisselingen. En ook nu zijn er weer volop speculaties. Vicepremier Asscher en de Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb gelden als kroonprinsen, maar Spekman wil daar niets van weten. 'Ik vind dat wij als PvdA te snel mensen opbranden,' zei de partijvoorzitter dit weekend nog. 'Samsom heeft alles in zich om een comeback te maken.'

De intellectuele tak van zijn partij ziet weinig reden voor dat optimisme. Gelukkig voor Spekman staat er naast de presentatie van de kritische verjaardagsbundel ook nog een luchtiger evenement op het programma. In Amsterdam vertellen Job Cohen, Hedy d'Ancona en anderen over hun persoonlijke partijgeschiedenis. Een koor zal Morgenrood zingen, inclusief de strofen die ook sombere PvdA'ers mogelijk kunnen opbeuren: 'Laat uw gloren hope geven, hun die worstelen in de nacht'.


Co van Schaik: gaande PvdA'er

Hij is de langstzittende wethouder die de partij ooit heeft gehad, van 1978 tot 2014, maar sinds kort is Co van Schaik geen lid meer. 'Deze PvdA herken ik niet meer. Ik ben niet de enige. Driekwart van de mensen met wie ik in Terneuzen samenwerkte, hebben hun lidmaatschap opgezegd. We moeten de sociale zekerheid verdedigen, maar in dit kabinet hebben we volop meegewerkt aan de liberalisering van de samenleving. Mensen die toch al moesten worstelen om boven te blijven, hebben het nóg moeilijker gekregen. Ze moeten zich maar redden, ook als ze dat niet kunnen. Zo'n Jetta Klijnsma die de sociale werkplaatsen om zeep helpt... De mensen snappen er niks van.

'Het klinkt vervelend, maar ik hoop bij de verkiezingen op een enorme opdoffer. Zonder Samsom, zonder Dijsselbloem, zonder Klijnsma kunnen we dan met nieuw elan verder. De partij kan dan weer op mij rekenen.'

Beeld HH

Wim Derksen: blijvende PvdA'er

De hoogleraar bestuurskunde schreef in het verleden mee aan verkiezingsprogramma's. 'Diederik Samsom is een moedige politicus, iemand die zijn nek uitsteekt. Nu ook weer. Ik heb niemand zo wijs over het vluchtelingenvraagstuk horen spreken als hij. Ongelooflijk knap.

'Dit kabinet heeft ook heel veel goeds in beweging gezet. Neem zo'n hervorming van de AWBZ, de langdurige zorg. Die is heel terecht. Dan wordt er gedaan alsof iemand vermoord wordt, maar ik zie het als onterechte uitgaven die stoppen. Over de toekomst heb ik meer twijfels. Dat komt door processen zoals de groeiende kloof tussen kosmopolieten en de meer nationalistisch georiënteerde kiezers. Ik vraag me af of de PvdA die twee groepen nog kan verenigen. Bij de gemeenteraadsverkiezingen zijn we al uit veel besturen verdwenen, een enorme uitholling van het potentieel. Als dat nog eens gebeurt, kan het zomaar afgelopen zijn.'

Beeld raymond rutting

Brandon Pakker: komende PvdA'er

De PvdA verliest ieder jaar duizenden leden, maar de afgestudeerde filosoof besloot eind 2015 lid te worden. 'Ik werk nu als ict'er, maar wil me graag inzetten voor mensen en een bijdrage leveren aan de samenleving. Dat kan via de politiek. Ik heb via internet een paar tests gedaan en toen mijn keuze bepaald op de PvdA. Van het huidige kabinet en Diederik Samsom ben ik niet erg onder de indruk, maar de idealen van vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit vind ik uiteindelijk belangrijker.

'Leeftijdgenoten in mijn omgeving, worden zelden lid van een politieke partij en al helemaal niet van de PvdA. Zelf ben ik ook nog een beetje zoekende. Een tijd geleden ben ik naar de nieuweledendag geweest. Daarna heb ik nog een kopje koffie met iemand van de afdeling Utrecht gedronken. Ik kijk ernaar uit om met meer mensen binnen de partij in gesprek te raken.'

Beeld raymond rutting

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden