Puzzelen in de polder

Het kabinet wil dit en volgend jaar 21 miljard bezuinigen om te voldoen aan de begrotingseisen van Europa. De werkgevers en vakbeweging zijn nu op zoek naar alternatieven voor de thema's arbeidsmarkt, gehandicapten, de nullijn, de zorg en de woningbouw. Hoe moeten de puzzelstukjes in elkaar passen?

ONTSLAG EN WW


Niet alles is even ingewikkeld

et kabinet wil het ontslagrecht versoepelen, de WW-duur bekorten, de pensioenopbouw versoberen en nog enkele bezuinigingen doorvoeren. Die maatregelen moeten uiteindelijk 4,5 miljard euro opleveren.


De ingrepen in de arbeidsmarkt roepen veel emoties op nu het aantal werklozen in Nederland de 600 duizend nadert. De sociale partners zoeken een uitweg: handen af van de WW en het ontslagrecht. Ze lijken bereid de WW-premie voor werknemers weer van stal te halen om de maximale duur voor de WW-uitkering op 38 maanden te kunnen houden.


Deze premie, die werknemers dan als een soort solidariteitsheffing over hun loon moeten betalen, brengt meteen flinke bedragen in het laatje: 1 procent aan premie levert 2 miljard euro op.


De werkgevers zouden volgens het regeerakkoord gecompenseerd worden door een goedkopere ontslagvergoeding. Als het huidige ontslagrecht overeind blijft, lijkt ook daar een oplossing voorhanden. De Ziektewet is de werkgevers al jaren een doorn in het oog. Twee jaar een zieke werknemer salaris doorbetalen, is vaak duurder dan de vergoeding die iemand meekrijgt bij ontslag. De vakbonden kunnen de werkgevers tegemoetkomen door de uitkering te beperken tot nog maar een jaar. Die stap zal met gejuich worden ontvangen door vooral kleine bedrijven.


En toch is ook niet alles op de arbeidsmarkt heel ingewikkeld. Het aanpakken van de 'doorgeslagen flexibilisering', het speerpunt van de FNV, wie kan daar tegen zijn? Want ook werkgevers hebben er last van als ze moeten concurreren met bedrijven die dankzij schijnconstructies veel goedkoper leveren.


De regeringspartijen VVD en PvdA hebben herhaaldelijk gezegd dat er ruimte is om de plannen uit het regeerakkoord te veranderen, maar het begrotingstekort mag niet oplopen. Van de oppositiepartijen hecht het CDA aan draagvlak bij de sociale partners. D66 zal zich vooral afvragen of de arbeidsmarkt wel voldoende wordt hervormd. De SP vindt het regeerakkoord een onacceptabele verslechtering.


ARBEIDSGEHANDICAPTEN


Het pijnlijkste onderwerp

De nieuwe Participatiewet voor arbeidsgehandicapten is misschien wel het lastigste, en gezien de mensen over wie het gaat ook pijnlijkste onderwerp waarover de sociale partners met het kabinet tot overeenstemming moeten zien te komen.


Werkgevers willen niet verplicht worden om per bedrijf een vastgesteld aantal arbeidsgehandicapten in dienst te moeten nemen. De vakbonden kunnen aanbieden dit in cao's te regelen. Maar dat zou de regeringspartijen als te vrijblijvend in de oren kunnen klinken, want op dit onderwerp is een forse bezuiniging ingeboekt. In dat geval moeten de sociale partners op zoek naar bezuinigingen.


De Participatiewet - één regeling voor arbeidsgehandicapten en mensen met een bijstandsuitkering - levert de schatkist structureel 1,8 miljard euro op.


NULLIJN AMBTENAREN


Nog niet hoog op de agenda

De nullijn lijkt in tijden van crisis een makkelijk te nemen maatregel: geen geld erbij voor ambtenaren en een bezuiniging van 1,4 miljard euro is binnen. Tegenstanders zeggen juist dat zo'n maatregel contraproductief werkt. Om de consumenten aan te zetten meer geld uit te geven, hebben ze meer loon nodig. Van de iets meer dan honderdduizend rijksambtenaren zijn de lonen al sinds 2011 bevroren. Volgens het regeerakkoord moeten ze dat nog zeker twee jaar volhouden en gaat de maatregel bovendien gelden voor alle ambtenaren en voor bijvoorbeeld docenten.


Vier jaar geen loonsverhoging scheelt een ambtenaar 5.000 tot 11.000 euro, heeft de Abvakabo berekend. De vakbeweging wil dus van deze maatregel af, maar moet dan met een alternatief komen. Vooralsnog is het opvallend stil over dit onderwerp. Het staat ook nog niet hoog op de agenda van het polderoverleg.


NULLIJN ZORG


Toppunt van solidariteit

De regeringspartijen ruiken meer geld. Met de extra bezuinigingen die eind vorige week werden aangekondigd, denkt de regering nog eens 1 miljard euro binnen te kunnen halen. Dan moeten de medewerkers in de zorg volgend jaar vrijwillig voor de nullijn kiezen. Zo is de zorg terechtgekomen op de agenda van het sociaal overleg. Het is nog nooit vertoond, het vrijwillig bevriezen van de lonen. Maar de eerste werkgevers in de sector hebben zich al tegen dit plan gekeerd. En ook de vakbeweging ziet niks in het bevriezen van lonen in de zorg. Wat de politiek ervan vindt is nog onbekend.


Dit zou straks het laatste puzzelstukje van de polder kunnen zijn, waarmee de gaten of gaatjes worden gedicht als een sociaal akkoord nabij is. Afhankelijk van wat er dan al is afgesproken, kan de nullijn misschien van tafel. Aan de andere kant, de term 'solidariteit' is al gevallen. Met als toppunt van solidariteit: iedereen op de nullijn.


WONEN EN BOUW


Ook regering trekt de portemonnee

Het vlottrekken van de woningmarkt en het stimuleren van de bouw is een speerpunt van de werkgevers. Een deel van hun wensen wordt al gehonoreerd. Het Woonakkoord van minister Stef Blok ligt al bij de Eerste Kamer. Het is afwachten of de sociale partners tevreden zijn. De werkgevers verwachten veel van het stimuleren van de woningmarkt en de bouw. Want worden er weer meer woningen verkocht, dan slaat de consument aan het winkelen. De regering trekt ook de portemonnee: het lage btw-tarief op verbouwingen scheelt belastinginkomsten en er wordt geïnvesteerd in de infrastructuur. Hier en daar worden snelwegen verbreed en tunnels opgeknapt. Dat levert werk op voor de bouwsector.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden