interviewMaria Aljochina

Pussy Riot-zangeres Maria Aljochina ontvluchtte Rusland: ‘Oekraïne helpen is nu mijn plicht als Russisch burger’

Na een bloedstollende ontsnapping uit Rusland, dat haar als een ‘nazi’ bestempelt, is Pussy Riot-zangeres Marja Aljochia op tournee in het Westen. De opbrengst van haar concerten gaat naar Oekraïne. ‘Er zijn daar zoveel onschuldige mensen omgekomen.’

Tom Vennink
Maria Aljochina in het Nationaal Theater in het IJslandse Reykjavik, begin mei.  Beeld Misha Friedman / The New York Times / ANP
Maria Aljochina in het Nationaal Theater in het IJslandse Reykjavik, begin mei.Beeld Misha Friedman / The New York Times / ANP

Het was exact tien jaar na haar wereldberoemde punkgebed in de Moskouse Christus-Verlosserkathedraal (‘Moeder van God, verlos ons van Poetin’), en weer zat Maria Aljochina in een Russische isoleercel. Via de radio in haar cel luisterde ze naar een toespraak van Poetin. Ze hoorde hoe de president de onafhankelijkheid uitriep van twee separatistenrepublieken en Oekraïne beschuldigde van genocide, neonazisme en het beramen van een aanval op Rusland.

‘Ik kookte van woede’, zegt Aljochina (33). ‘Want ik wist wat dit betekende. Al wist niemand natuurlijk hoe monsterlijk en afschuwelijk het Russische leger zich zou gedragen, met al die executies en verkrachtingen.’

Maaltijdbezorger

Ze doet haar verhaal na een bloedstollende ontsnapping uit Rusland, waarbij ze zich verkleedde als maaltijdbezorger om uit handen te blijven van de politie. Nu zit de zangeres van de feministische punkband Pussy Riot met de telefoon in haar hand op een achterbank op de Duitse Autobahn. Aljochina toert met andere gevluchte bandleden door Europa om geld op te halen voor Oekraïne. Zaterdag treden ze op in Amsterdam.

Aljochnina verkleedde zich als maaltijdbezorger om te ontkomen aan de politieagenten die haar woning bewaakten.  Beeld RV
Aljochnina verkleedde zich als maaltijdbezorger om te ontkomen aan de politieagenten die haar woning bewaakten.Beeld RV

Maar drie maanden geleden, toen Aljochina in de isoleercel naar Poetins oorlogsspeech luisterde, leek Europa verder weg dan ooit. Ze was het Russische gevangenisleven weliswaar gewend – ze kreeg twee jaar strafkolonie voor haar gebed tegen Poetin en kortere celstraffen voor andere protestacties – maar de repressie tegen activisten had nieuwe vormen aangenomen sinds de terugkeer naar Rusland van Aleksej Navalny, de vergiftigde oppositieleider.

Sinds juli werd Aljochina zes keer gearresteerd, telkens voor een periode van vijftien dagen. Thuis stond ze onder politietoezicht. De officiële aanleiding voor haar eenzame opsluiting in februari: een Instagram-foto uit 2015, waarin Aljochina kritiek uitte op de Belarussische alleenheerser Aleksandr Loekasjenko. Een Russische rechter bestempelde de foto zeven jaar later als ‘nazi-propaganda’.

Die veroordeling raakte haar meer dan eerdere veroordelingen vanwege de connotatie met de Tweede Wereldoorlog, waarbij in de Sovjet-Unie 27 miljoen mensen omkwamen. ‘Ik voelde me op de een of andere manier diep beledigd als mens’, zegt Aljochina. ‘Dat ik naar demonstraties ga, betekende opeens dat ik voor de staat een nazi was.’

Tribunaal

Voor het begin van de oorlog waren duizenden Russische activisten al naar het buitenland gevlucht. Aljochina bleef. ‘Ik hou heel erg van het Rusland dat ik ken en nu grotendeels in de gevangenis zit. Ik hou van de mensen met wie ik acties organiseerde en van de mensen die ik ontmoette bij demonstraties.’ Maar hun hoop – een democratisch Rusland – is na de invasie van Oekraïne alleen nog haalbaar via een tribunaal, denkt Aljochina. ‘Ik kan me geen toekomst voorstellen zonder rechtszaken nu er zoveel onschuldige mensen zijn omgekomen. En dat allemaal door de imperialistische ambities van één klootzak.’

Vanwege de oorlog wilde Aljochina Rusland toch verlaten. Niet om nieuwe gevangenisstraffen te ontlopen, maar om via optredens Oekraïne te steunen, zo zegt ze zelf. ‘Als Russisch burger is het nu mijn plicht om Oekraïne te helpen.’

Dat kan volgens haar beter vanuit Europa dan vanuit Rusland. Via haar tournee wil ze westerse landen oproepen om de Russische regering volledig de rug toe te keren, bijvoorbeeld door direct te stoppen met de import van olie en gas. ‘Russische soldaten en agenten slaan en schieten niet gratis. Ze worden betaald met oliegeld. Als er geen oliegeld meer is, valt de politiestaat uit elkaar.’

Alleen kampte Aljochina met een probleem, want kom Rusland maar eens uit als je in de gevangenis zit of thuis bent met een enkelband om en de politie voor de deur. Een dag na Poetins toespraak zaten Aljochina’s vijftien dagen cel erop en mocht ze naar haar huis. Maar drie dagen na de Russische inval in Oekraïne werd ze voor nog eens vijftien dagen vastgezet. Toen ze thuis was, zette ze haar vluchtplan in werking.

In Oostenrijk tijdens haar tournee. Welk land haar aan papieren heeft geholpen, wil Aljochina niet zeggen.  Beeld Johann Groder / ANP / APA
In Oostenrijk tijdens haar tournee. Welk land haar aan papieren heeft geholpen, wil Aljochina niet zeggen.Beeld Johann Groder / ANP / APA

Haar vriendin was er een maand eerder in geslaagd om langs de politiebewaker bij haar huis te glippen door zich te vermommen als maaltijdbezorger. Aljochina besloot hetzelfde te proberen. Ze trok een groen koerierspak aan, knipte haar enkelband door en liet haar telefoon thuis achter om te voorkomen dat de autoriteiten haar digitaal zouden opsporen.

Verblijfsvergunning

Een vriend reed haar naar Belarus, van waaruit ze de grens met Litouwen wilde oversteken. Dat mislukte de eerste twee keer, omdat de Russische autoriteiten haar paspoort hadden ingenomen en de douaniers geen genoegen namen met een Russische identiteitskaart. Pas nadat een Europees land een verblijfsvergunning afgaf die door vrienden Belarus in werd gesmokkeld, lukte het haar om in een bus de grens over te steken. Wie en welk land haar hebben geholpen, wil ze niet zeggen. ‘Maar ik heb geen wetten overtreden’, zegt ze. ‘Ik ben geen rivier overgezwommen of door een bos gevlucht.’

De Russische politie heeft Aljochina op een lijst met gezochte personen gezet, maar dat jaagt de zangeres geen angst aan. ‘Ik ga nu touren en heb geen plannen om een appartement te kopen in Londen of Berlijn.’ Misschien, zegt ze, gaat ze daarna wel weer terug naar Rusland. ‘Ik heb armen en benen, ik ben mijn vermogen om te lopen niet kwijtgeraakt.’

Pussy Riot, zaterdag 21 mei, poppodium Q-Factory, Amsterdam

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden