Pulitzer

Kunst is wezenlijk voor het overleven van de wereld zelf, toont Philip Kennicott aan.

Philip Kennicott had maandag, vlak voor hij de Pulitzer Prize voor kritiek won, iets meer dan driehonderd volgers op Twitter. Kennicott is auteur - kunst- en cultuurcriticus van The Washington Post - die Twitter wel ziet, maar niet echt doet. Zo schreef hij eind december 2012 in de Post over twitterbeelden van pijnlijke foto's. Vernedering, leed, wanhoop, de dood in actie. Wat is de overeenkomst tussen een antiek Grieks beeld van een oude, dronken vrouw in klaarblijkelijke wanhoop en een snel getwitterde foto van, zeg, een jonge actrice die dronken wordt weggedragen uit de een of andere club? Van beide is de morele functie onduidelijk, schrijft Kennicott.


Het Griekse beeld wordt gewaardeerd om de kwaliteit van de vorm, tuurlijk, en om het ongewone uiterlijk; geen jonge godin. Een ingestorte vrouw, zoals je haar lallend langs de kant van een stedelijke straat kunt vinden. Dat verwacht je niet van antiek marmer. De vernederende internetbeelden van gevallen vrouwen zijn, nou ja, gewoon aantrekkelijk. Omdat er ergens in ons een plezier schuilt in het kijken naar leed van anderen.


Philip Kennicott onderzocht het waarom van de aantrekkingskracht van deze beelden. The Ugly Image, noemt hij ze. Het is een essay in de ware zin, hij geeft geen antwoorden, maar tast vrij in de rondte, waarbij hij de lezer vooral betrekt in zijn verbazing, meer dan ze geruststelt met een oplossing. We kennen onszelf niet zo goed, krijg je ondertussen vooral mee. Maar de kracht waarmee Kennicott recente foto's verbindt met archetypische voorbeelden van vernedering en leed uit de kunst, geeft even haarscherp inzicht in de wortels van menselijk gedrag. Met gemak hobbelt hij van een controversiële voorpaginafoto van een man, seconden voordat die voor een metro in New York wordt geduwd, naar beschrijvingen van Sint Augustinus over kijken naar leed; van toegetakelde homo's naar de Britse societykunstenaar William Hogarth, en van Grieks marmer naar al het beeld dat onder hashtag #fail op Twitter z'n weg vindt.


Christendom gaf ons een excuus om naar leed te kijken - het lijdensverhaal van Christus alleen al - en ons ermee te identificeren, om vervolgens absolutie te zoeken. De huidige tijd heeft een minder verklaarbare fascinatie met leed van anderen. En al vergeet Kennicott Susan Sontags gebeitelde opvattingen over kijken naar andermans leed erbij te halen, het hedendaagse nieuwsbeeld is weer even in breed perspectief geplaatst met het essay.


Op de plaats delict: tussen al het snelle nieuws(beeld) in The Washington Post. Daar voelt de criticus zich thuis, ook al dringt de urgentie van het nieuws zich voortdurend op. Je kunt ook zeggen: juist daarom voelt de criticus zich daar thuis. Toen Kennicott bericht kreeg van zijn Pulitzer, was net op de redactie het nieuws doorgedrongen van de aanslag in Boston. Kennicott schrijft op zijn site: 'Kunstcritici overleven bij kranten, niet omdat ze direct bijdragen aan de winstgevendheid, maar omdat verlichte redacteuren en uitgevers kunst als een essentieel onderdeel zien van het wereldbeeld dat de kranten dagelijks aanreiken.'


Kunst is wezenlijk voor het overleven van de wereld zelf. De aanslag in Boston onderstreept dat op treurige wijze, stelt Kennicott aan het eind van zijn dankwoord: 'Creation is the opposite of destruction.'


WIETEKE VAN ZEIL


Wieteke van Zeil, recensent, werpt haar blik op de hedendaagse beeldcultuur

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden